AI đang khiến con người nói chuyện như robot và điều đó nguy hiểm ra sao?

Tôi có một người bạn đang luyện tập trước buổi tổng duyệt cho một buổi hội thảo lớn trong công ty. Là bạn bè nên tôi hỏi thằng: “Phần kịch bản này có bao nhiêu được viết bằng AI?”. Cô ấy liếc nhìn tôi rồi trả lời do dự: “Phần lớn.”

Tôi nhẹ nhàng nói rằng tôi có thể nhận ra điều đó. Cô ấy bắt đầu nhiều câu bằng những cụm từ như “thực tế”, “sự thật là”..., khiến cho bài nói nghe giống như do một chatbot viết hơn là lời của con người — và nếu tôi nhận ra, khán giả chắc chắn cũng sẽ nhận ra.

Không lâu sau đó, một người bạn khác của tôi làm trong lĩnh vực sáng tạo nội dung cùng kể rằng khách hàng của cô ấy bắt đầu ra lệnh như đang nói chuyện với AI, chẳng hạn như “Xóa đoạn đó”, “Di chuyển đoạn này”, “Thay cụm từ này”... Khách hàng này rất có thể là người đã dùng AI từ sớm và đã quen với việc ra lệnh cho chatbot. Và giờ đây, họ bắt đầu giao tiếp với con người theo cách tương tự. Có một thuật ngữ mới được đặt ra để gọi tên hiện tượng này, đó là “BotTalk” .

“BotTalk” là gì?

BotTalk là khi cách giao tiếp với AI bắt đầu ảnh hưởng đến cách bạn nói chuyện với con người. Ví dụ như:

• Ra lệnh mà không có ngữ cảnh
• Đặt câu hỏi nhưng thiếu sự ấm áp
• Giao tiếp ngắn gọn, lạnh lùng

Nói cách khác, yếu tố con người dần bị loại bỏ khỏi cuộc trò chuyện. Cần phải làm rõ rằng những người “BotTalk” không cố tỏ ra lạnh lùng, mà chỉ đơn giản đang tối ưu cách giao tiếp cho một hệ thống không cần lời chào, không cần sự xã giao hay những yếu tố giúp cuộc trò chuyện trở nên “con người” hơn.

AI đang khiến chúng ta mất kiên nhẫn hơn

Đây không phải lần đầu công nghệ thay đổi cách con người nói chuyện. Khi tin nhắn văn bản xuất hiện, nhiều nhà ngôn ngữ học từng lo ngại rằng ngôn ngữ sẽ trở nên đơn giản và thiếu cảm xúc.

Giáo sư John McWhorter của Đại học Columbia từng gọi tin nhắn là “speech with fingers” (ngôn ngữ nói bằng ngón tay). Những từ như “LOL” không chỉ được viết mà còn được nói thành lời.

Nhưng lần này, mọi thứ đang diễn ra nhanh hơn và trên quy mô lớn hơn. AI phản hồi ngay lập tức. Nó không cần thời gian suy nghĩ. Khi bạn quen với kiểu tương tác này, sự chậm rãi của con người bắt đầu trở nên khó chịu. Đồng nghiệp cần một ngày để suy nghĩ bạn cảm thấy họ đang muốn “câu giờ”, nhân viên cần vài phút để trả lời, bạn cảm thấy thiếu hiệu quả, khách hàng muốn trao đổi kỹ hơn, bạn cảm thấy thật mất thời gian. Dần dần, “chậm” trở thành một vấn đề.

Nghiên cứu cho thấy AI đang thay đổi cách chúng ta nói chuyện

Các nhà nghiên cứu tại Viện Max Planck phân tích hơn 360.000 video YouTube và 771.000 podcast trước và sau khi ChatGPT ra mắt. Kết quả cho thấy sau 18 tháng, các từ như: “meticulous”, “delve”, “realm”, “adept”... được sử dụng nhiều hơn tới 51%.

Một nghiên cứu khác từ Đại học Florida State cũng phát hiện hiệu ứng tương tự, gọi đó là “seep-in effect” — hiệu ứng AI “thấm” vào ngôn ngữ con người.

Không chỉ từ vựng thay đổi, phong cách giao tiếp cũng thay đổi theo hướng ít trang trọng hơn, cấu trúc rõ ràng hơn, và đặc biệt là ít cảm xúc hơn. Nói cách khác, chúng ta bắt đầu nói chuyện giống AI hơn.

Đa số những trường hợp “BotTalk” đều ổn về nội dung giao tiếp, nhưng gặp vấn đề trong cách truyền đạt. Phương thức họ trình bày quan điểm nghe có vẻ chuyên nghiệp nhưng thiếu cảm xúc, khiến người nghe khó kết nối.

Một nghiên cứu đăng trên Journal of Consumer Psychology còn cho thấy: Khi con người tương tác với AI nhiều hơn, họ bắt đầu coi con người thật ít "con người" hơn . Hiện tượng này được gọi là assimilation-induced dehumanization , về cơ bản có thể gây ra vấn đề về niềm tin trong lãnh đạo, xói mòn văn hóa trong tổ chức cũng như hiệu quả giao tiếp trong công việc.

Cách tránh nói chuyện như robot

May mắn là vấn đề này không quá khó để khắc phục. Dưới đây là một vài gợi ý chúng ta có thể tham khao:

Lắng nghe thay vì chờ để trả lời

AI không cần được lắng nghe, nhưng con người thì có. Hãy thực sự lắng nghe câu trả lời trước khi phản hồi.

Đặt câu hỏi thay vì ra lệnh

Thay vì chỉ đạo trực tiếp, hãy mở đầu bằng câu hỏi. Ví dụ như:

• “Cuối tuần này bạn muốn làm gì?”
• “Tuần này của bạn có ổn không?”

Những câu hỏi đơn giản giúp xây dựng sự kết nối.

Sử dụng ngôn ngữ cơ thể

AI không có nhịp thở, không có khoảng dừng. Con người thì có. Hãy:

• Nói chậm lại
• Tạm dừng khi cần
• Cho bản thân thời gian suy nghĩ

Chúng ta đã tạo ra AI để nghe giống con người hơn. Nhưng giờ đây, con người lại đang dần nói chuyện giống AI. Hãy luôn ghi nhớ rằng chúng ta đang trong một cuộc giao tiếp giữa người với người. Chúng ta không phải chatbot, chúng ta có “tính nhân văn” trong giao tiếp hàng ngày.