5 nguyên tắc cơ bản khi sử dụng Gen AI

Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI hay Gen AI) có thể giúp tiết kiệm thời gian, công sức, đồng thời thúc đẩy sự sáng tạo và tính tương tác. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ này cũng đặt ra các vấn đề về đạo đức, và bản thân những công cụ này không phải lúc nào cũng chính xác tuyệt đối.

Những nguyên tắc cơ bản dưới đây áp dụng cho tất cả mọi người và là nền tảng cho mọi nội dung mà bạn sẽ tìm thấy trên các trang web khác.

  1. Tuân thủ các khuôn khổ pháp lý và cân nhắc tiềm năng khai thác giá trị: Hãy lưu ý đến việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, thông tin bảo mật, bản quyền và tiềm năng khai thác giá trị từ các kết quả nghiên cứu.
  2. Chịu trách nhiệm về dữ liệu đầu vào và kết quả đầu ra: Bạn chịu trách nhiệm về những gì mình nhập vào (câu lệnh/prompt) và cách bạn sử dụng kết quả nhận được. Bạn vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng cho toàn bộ công việc mà mình thực hiện.
  3. Duy trì tư duy phản biện: Hãy kiểm chứng thông tin, cảnh giác với các định kiến ​​hoặc thiên kiến, đồng thời cân nhắc xem liệu Gen AI có thực sự mang lại giá trị gia tăng hay không - xét cả trên khía cạnh bền vững.
  4. Minh bạch trong việc sử dụng: Hãy công khai rõ ràng về việc bạn đã sử dụng Gen AI ở đâu và như thế nào. Hình thức minh bạch cụ thể sẽ tùy thuộc vào từng ngữ cảnh.
  5. Chọn công cụ phù hợp cho từng nhiệm vụ: Đối với dữ liệu (hoàn toàn) bảo mật: chỉ sử dụng chatbot AI khi đã đăng nhập. Đối với các loại dữ liệu khác: hãy lựa chọn một cách có cân nhắc, thay vì sử dụng theo thói quen tự động.

Nguyên tắc sử dụng AI tạo sinh ai cũng cần biết

1. Tôn trọng các khuôn khổ pháp lý và tiềm năng thương mại hóa

Bạn phải luôn sử dụng Generative AI tuân theo các luật và quy định hiện hành, cũng như những thỏa thuận hợp đồng. Điều này bao gồm, cùng những vấn đề khác, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân (theo quy định GDPR), quyền sở hữu trí tuệ và bảo vệ tiềm năng thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Có 3 cấp độ bảo mật:

  • Không bảo mật: Thông tin công khai.
  • Bảo mật: Thông tin không được phân loại là "tuyệt mật", chỉ giới hạn trong một nhóm cụ thể.
  • Tuyệt mật: Thông tin cần được bảo vệ nghiêm ngặt, chỉ một nhóm cụ thể mới có quyền truy cập.

Mô hình phân loại dữ liệu này xác định công cụ nào được phép sử dụng cho loại dữ liệu nào. Mỗi cấp độ phân loại tương ứng với một mức độ truy cập, bảo mật và bảo vệ nhất định. Việc sử dụng dữ liệu tuyệt mật trong câu lệnh (prompt) cho một công cụ AI có thể dẫn đến các rủi ro về quyền riêng tư hoặc bảo mật, hoặc vi phạm những quy định pháp lý và hợp đồng. Xét cho cùng, với nhiều công cụ Generative AI, dữ liệu đầu vào có thể được lưu trữ hoặc tái sử dụng. Thông thường, người dùng không có cái nhìn minh bạch về việc các đơn vị sở hữu ứng dụng AI sẽ xử lý dữ liệu được nhập vào như thế nào. 

Một số trường hợp cụ thể:

  • Dữ liệu cá nhân luôn được xếp vào nhóm ít nhất là "bảo mật". Đối với dữ liệu cá nhân thuộc nhóm "tuyệt mật" (ví dụ: dữ liệu sức khỏe, mã số định danh y tế), bạn phải thực hiện ẩn danh trước khi nhập vào chatbot AI bằng tài khoản.
  • Dữ liệu nghiên cứu có tiềm năng thương mại hóa chỉ được phép nhập vào chatbot AI thông qua tài khoản. 
  • Nếu bạn có ký thỏa thuận bảo mật (NDA), hãy coi dữ liệu đó là thông tin bảo mật.
  • Khi sử dụng các tài liệu được bảo hộ bản quyền, bạn phải luôn tôn trọng quyền của các bên thứ ba. Trong môi trường giáo dục và nghiên cứu, bạn có nhiều quyền tự do hơn so với các lĩnh vực khác, nhưng sự tự do này không phải là vô hạn. Chẳng hạn, bạn không được phép sử dụng tài liệu thu thập từ các nguồn bất hợp pháp (như các thư viện trực tuyến không chính thống) và phải trích dẫn nguồn bất cứ khi nào có thể. 

2. Chịu trách nhiệm về cả dữ liệu đầu vào và kết quả đầu ra

Generative AI là một công cụ, nhưng bạn vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung mà mình nhập vào, công bố hoặc quyết định sử dụng. Điều này áp dụng cho cả dữ liệu đầu vào (nội dung bạn nhập dưới dạng câu lệnh/prompt) và kết quả đầu ra (cách bạn sử dụng kết quả đó).

Bạn phải luôn xử lý cẩn thận các dữ liệu bảo mật hoặc tuyệt mật, đồng thời tự hỏi liệu việc đưa những dữ liệu này vào câu lệnh có thực sự mang lại giá trị gì hay không. Điều này đặc biệt quan trọng đối với dữ liệu tuyệt mật. Đối với dữ liệu cá nhân, bạn cần thực hiện ẩn danh hóa các dữ liệu cá nhân mang tính bảo mật cao trước khi sử dụng. Với các loại dữ liệu tuyệt mật khác, hãy cân nhắc áp dụng thêm những biện pháp bảo mật bổ sung. Ngoài ra, bạn cũng chịu trách nhiệm về kết quả đầu ra; hãy đưa ra lựa chọn sáng suốt về những gì bạn quyết định sử dụng.

Xét về mặt nội dung, bạn vẫn là người chịu trách nhiệm cho toàn bộ công việc mà mình hoàn thành.

Những quy tắc cần nhớ khi dùng Gen AI

3. Duy trì tư duy phản biện

Kết quả từ AI có thể nghe rất thuyết phục nhưng vẫn có thể sai lệch. Generative AI đôi khi gặp tình trạng “ảo giác” - nghĩa là nó tự bịa ra các nguồn tài liệu, sự kiện hoặc lập luận không có thật. Hãy luôn kiểm tra:

  • Sự kiện và nguồn tài liệu: Xác minh xem các nguồn được trích dẫn có thực sự tồn tại và hỗ trợ cho khẳng định đó hay không. Đôi khi kết quả từ AI nghe rất đáng tin, nhưng hoàn toàn có khả năng câu trả lời đó không chính xác hoặc thậm chí là bịa đặt (hiện tượng “ảo giác AI”). Cũng có trường hợp AI trích dẫn các nguồn không chứa thông tin liên quan đến kết quả được tạo ra. Do đó, hãy luôn kiểm tra kỹ lưỡng văn bản và các nguồn tài liệu.
  • Định kiến: Các mô hình AI được huấn luyện dựa trên dữ liệu từ con người nên có thể tái lập những định kiến. Hãy cảnh giác, đặc biệt là trong những bối cảnh nhạy cảm. Trong nhiều trường hợp, không thể xác định được thuật toán đã đưa ra kết quả đó như thế nào, và cũng không có sự minh bạch về các nguồn dữ liệu được sử dụng (cơ chế “hộp đen” – black box). Hãy kiểm tra kỹ những gì bạn đang sử dụng và tự tìm kiếm các tài liệu gốc để đối chiếu.
  • Tính bền vững: Chỉ sử dụng các công cụ AI nếu chúng thực sự mang lại giá trị gia tăng hữu ích. Các ứng dụng AI tiêu tốn một lượng năng lượng đáng kể; hãy cân nhắc yếu tố này khi đưa ra quyết định sử dụng.

4. Minh bạch về việc sử dụng AI

Hãy minh bạch về việc sử dụng Generative AI trong các trường hợp phù hợp. Cách thức và thời điểm thông báo về việc này tùy thuộc vào bối cảnh cụ thể của bạn: Các hướng dẫn từ giảng viên, tạp chí khoa học, nhà xuất bản hoặc cơ sở đào tạo tiến sĩ sẽ giúp định hình các kỳ vọng liên quan. 

Quy tắc sử dụng Gen AI trong học tập

5. Chọn công cụ phù hợp cho từng tác vụ

Nếu muốn nhập dữ liệu bảo mật hoặc dữ liệu bảo mật nghiêm ngặt, bạn phải tuân thủ tất cả các nguyên tắc cơ bản. Đối với dữ liệu không mang tính bảo mật, bạn có thể sử dụng nhiều công cụ AI khác.

Bạn nên ưu tiên sử dụng công cụ chính thống và có đăng ký tài khoản. Nếu cần một ứng dụng cụ thể mà các chức năng đó không có sẵn trên công cụ đang dùng, bạn có thể sử dụng các công cụ AI khác cho những dữ liệu không mang tính bảo mật. Nếu dữ liệu đó là dữ liệu bảo mật hoặc bảo mật nghiêm ngặt, công cụ AI đó bắt buộc phải trải qua quy trình kiểm tra bảo mật. Các sản phẩm AI miễn phí dành cho người dùng cá nhân không được phép sử dụng cho mục đích công việc, do rủi ro về việc sử dụng không an toàn là quá lớn; bạn cần có giấy phép và phải tuân thủ các hướng dẫn về phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS).

Thứ Bảy, 24/10/2026 17:31
5 ★ 3 👨 220
Xác thực tài khoản!

Theo Nghị định 147/2024/ND-CP, bạn cần xác thực tài khoản trước khi sử dụng tính năng này. Chúng tôi sẽ gửi mã xác thực qua SMS hoặc Zalo tới số điện thoại mà bạn nhập dưới đây:

Số điện thoại chưa đúng định dạng!
Số điện thoại này đã được xác thực!
Bạn có thể dùng Sđt này đăng nhập tại đây!
Lỗi gửi SMS, liên hệ Admin
0 Bình luận
Sắp xếp theo