Vì sao tai bị ù? Chuyên gia giải thích về chứng ù tai và suy giảm thính lực

Bà Susan Bianco, 87 tuổi, sống tại Lancaster, bắt đầu nhận thấy thính lực của mình có vấn đề khi bà thường xuyên phải nhờ chồng nhắc lại lời nói. Việc trò chuyện qua điện thoại trở nên khó khăn hơn trước, còn các buổi tụ họp đông người thì gần như là thử thách thực sự.

“ Rất khó để nghe rõ khi ở nơi đông người ,” bà chia sẻ. “ Nếu có nhiều người nói cùng lúc, tôi gần như không hiểu được một người đang nói gì. ”

Không lâu sau đó, Bianco nhận thấy một triệu chứng mới xuất hiện. Bà bắt đầu nghe thấy tiếng vo ve liên tục trong tai, và âm thanh này càng rõ hơn khi bà cảm thấy mệt mỏi.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), bà Bianco nằm trong số 13% người trưởng thành tại Mỹ gặp khó khăn về thính lực, và con số này tăng lên tới 27% ở nhóm người từ 65 tuổi trở lên. Bà cũng thuộc khoảng 10% dân số mắc chứng ù tai – một tình trạng thường đi kèm với suy giảm thính lực. Cả hai vấn đề này đều có xu hướng gia tăng theo tuổi tác và mức độ tiếp xúc với tiếng ồn lớn.

“ Bạn không thể ngăn quá trình lão hóa, nhưng hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ thính lực và giảm nguy cơ bị suy giảm thính lực cũng như ù tai ,” bác sĩ Jackie Price, chuyên gia thính học tại Penn State Health (khoa Tai – Mũi – Họng), cho biết.

Ù tai là gì?

Ù tai là hiện tượng người bệnh nghe thấy những âm thanh như tiếng reo, vo ve, rít, xì hoặc tiếng ù ù trong một hoặc cả hai tai. Theo bác sĩ Price, một số người mô tả âm thanh này giống như tiếng ve kêu hoặc tiếng tàu hỏa chạy qua.

Với một số trường hợp, âm thanh này xuất hiện liên tục và gây khó chịu, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung, hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống. Điều quan trọng là những âm thanh này không đến từ môi trường bên ngoài, mà xuất phát từ sự “lệch pha” trong quá trình giao tiếp giữa tai và não bộ.

Ngoài ù tai, còn có những rối loạn liên quan đến âm thanh khác như tăng nhạy cảm với âm thanh (hyperacusis), khiến các âm thanh đời thường trở nên quá chói tai, hoặc misophonia – tình trạng một số âm thanh nhất định gây phản ứng cảm xúc mạnh.

Nguyên nhân gây ù tai và suy giảm thính lực

Theo bác sĩ Price, ù tai và các rối loạn âm thanh tương tự thường là dấu hiệu sớm của suy giảm thính lực. Quá trình này bắt đầu khi các tế bào lông siêu nhỏ trong ốc tai – cấu trúc hình xoắn ốc nằm ở tai trong – bị tổn thương. Bình thường, các tế bào này có nhiệm vụ chuyển sóng âm thành tín hiệu điện để não bộ xử lý.

Khi các tế bào lông bị hư hại, tín hiệu âm thanh bị gián đoạn, khiến việc nghe trở nên khó khăn hơn. Sự gián đoạn này đôi khi còn làm méo tín hiệu, khiến não “tưởng tượng” ra những âm thanh không hề tồn tại, và đó chính là cảm giác ù tai.

Không chỉ ảnh hưởng đến thính giác, suy giảm thính lực và các rối loạn âm thanh còn tác động tiêu cực đến giấc ngủ, khả năng tập trung và các mối quan hệ xã hội. Về lâu dài, chúng có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức, trầm cảm và thậm chí là té ngã ở người cao tuổi.

Làm thế nào để phòng ngừa ù tai và suy giảm thính lực?

Việc bảo vệ tai khỏi tiếng ồn lớn là yếu tố then chốt. Khi mức độ tiếng ồn vượt quá 85 decibel, bạn nên sử dụng các thiết bị bảo vệ thính giác như nút tai hoặc chụp tai, đặc biệt trong các buổi hòa nhạc, sự kiện thể thao, bắn pháo hoa hoặc khi sử dụng máy móc công suất lớn.

Bác sĩ Price cho biết bà thường khuyên mọi người đeo bảo vệ tai khi cắt cỏ thay vì vừa làm vừa nghe nhạc bằng tai nghe. “Đó là kiểu ‘gấp đôi tác hại’, vì vừa có tiếng máy cắt cỏ, vừa phải bật nhạc lớn hơn để nghe rõ, và tình trạng này có thể kéo dài 45 phút hoặc hơn, thậm chí lặp lại vài lần mỗi tuần.”

Khi chọn nút tai hoặc chụp tai, nên ưu tiên sản phẩm có chỉ số giảm tiếng ồn (Noise Reduction Rating – NRR) từ 22 decibel trở lên. Con số này cho biết mức độ âm thanh mà sản phẩm có thể giảm. Việc sử dụng đúng cách cũng rất quan trọng để đạt hiệu quả tối đa.

Hiện nay, cả ù tai và suy giảm thính lực đều chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn, nhưng các phương pháp điều trị có thể giúp cải thiện đáng kể khả năng nghe và chất lượng cuộc sống.

Với suy giảm thính lực, phương án điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ khuyến nghị sử dụng máy trợ thính hoặc các thiết bị hỗ trợ giao tiếp khác.

Đối với ù tai, một phương pháp phổ biến là liệu pháp tái huấn luyện ù tai (Tinnitus Retraining Therapy). Cách tiếp cận này kết hợp tư vấn tâm lý nhằm giúp người bệnh thích nghi với âm thanh họ nghe thấy, cùng với liệu pháp âm thanh sử dụng tiếng nền nhẹ, chẳng hạn như tiếng “white noise”, để giảm sự chú ý vào tiếng ù tai.

Hiện tại, bà Bianco đã sử dụng máy trợ thính và bắt đầu liệu pháp tái huấn luyện ù tai. Bác sĩ Price đã lập trình một âm thanh nhẹ nhàng, dễ chịu và liên tục vào máy trợ thính của bà nhằm hỗ trợ quá trình điều trị.

“ Nó nghe giống như tiếng mưa rơi, và đó là âm thanh tôi không cảm thấy khó chịu, ” Bianco chia sẻ.

Khi nào nên đi kiểm tra thính lực?

Theo bác sĩ Price, nếu bạn bắt đầu nghe thấy tiếng ù trong tai, hãy sớm đi kiểm tra thính lực. Nhiều người nghĩ rằng mình vẫn nghe bình thường, nhưng thực tế bên trong tai đã xuất hiện những thay đổi như tổn thương tế bào lông hoặc suy giảm khả năng nghe ở các tần số cao. Việc kiểm tra sẽ giúp bạn hiểu rõ tình trạng của mình và chủ động quản lý những thay đổi đó.