Tại sao quần áo của bạn lại bị co rút khi giặt?

Việc chiếc áo yêu thích bỗng nhiên nhỏ đi một kích cỡ sau khi giặt là nỗi ám ảnh của nhiều người. Tại sao điều này lại xảy ra ngay cả khi bạn đã tuân thủ hướng dẫn? Các nhà khoa học dệt may từ Đại học Công nghệ Swinburne đã tìm ra câu trả lời nằm sâu trong cấu trúc siêu vi của sợi vải.

1. "Trí nhớ" của sợi vải: Nguyên nhân gốc rễ

Các loại sợi tự nhiên như cotton và linen vốn có cấu trúc không đều và xoắn nhẹ. Trong quá trình sản xuất, chúng bị kéo căng, xoắn và ép thẳng để tạo ra những sợi chỉ mịn màng.

• Liên kết Hydro: Đây là "chất keo" hóa học giữ các chuỗi phân tử cellulose lại với nhau.
• Trạng thái căng: Vải sau khi dệt luôn nằm trong trạng thái bị kéo căng cưỡng ép.

Tuy nhiên, sợi vải có thứ gọi là "trí nhớ". Khi gặp nhiệt độ, độ ẩm hoặc tác động cơ học, chúng có xu hướng "thả lỏng" và quay trở lại trạng thái co rút tự nhiên ban đầu.

2. Vai trò của nhiệt độ và nước

Nước nóng là tác nhân hàng đầu. Nó cung cấp năng lượng làm các phân tử rung động mạnh, phá vỡ các liên kết Hydro.

Lưu ý: Vải dệt kim (knitted) dễ co rút hơn vải dệt thoi (woven) do cấu trúc vòng lặp lỏng lẻo, tạo không gian cho sợi vải di chuyển.

3. Sự khác biệt giữa các loại sợi

Cơ chế co rút không giống nhau ở mọi loại vải:

• Len (Wool): Chứa protein keratin với các lớp vảy (cuticle) chồng chéo. Khi giặt, các vảy này mở ra và khóa chặt vào nhau (hiện tượng kết nỉ), làm quần áo dày hơn và nhỏ đi.
• Sợi tổng hợp (Polyester, Nylon): Có "bộ khung" tinh thể bên trong giúp chống lại sự co xoắn, do đó chúng ít bị co rút hơn vải tự nhiên.

4. Bí kíp "cứu nguy" quần áo bị co rút bằng dầu xả

Nếu lỡ làm hỏng chiếc áo quý giá, bạn có thể áp dụng mẹo khoa học sau:

1. Ngâm: Pha 1 muỗng canh dầu xả tóc hoặc dầu gội trẻ em vào 1 lít nước ấm.
2. Cơ chế: Dầu xả chứa các chất hoạt động bề mặt cation (cationic surfactants) giúp bôi trơn và làm mềm sợi vải tạm thời.
3. Kéo giãn: Nhẹ nhàng kéo vải về hình dáng ban đầu trong khi vẫn còn ẩm.
4. Phơi: Để khô tự nhiên trên bề mặt phẳng.