Cách tắt tính năng Windows Telemetry để bảo vệ quyền riêng tư

Mọi người đã dành rất nhiều thời gian mày mò cài đặt Windows để máy tính chạy nhanh, ổn định, hoặc đơn giản là bớt phiền phức hơn. Nhưng có một cài đặt ẩn lại làm ngược lại với việc bảo vệ chúng ta. Nó không giúp tăng tốc hay duy trì hệ thống hoạt động trơn tru. Thay vào đó, nó âm thầm gửi thông tin ra khỏi máy tính mà bạn không hề hay biết.

Chúng ta đang nói về Telemetry. Microsoft gọi đó là "dữ liệu chẩn đoán", nhưng thành thật mà nói, đây là việc thu thập dữ liệu diễn ra âm thầm trong nền, và hầu hết mọi người không nhận ra lượng thông tin bị thu thập nhiều đến mức nào.

Windows Telemetry là gì?

Microsoft nói rằng mình đã cải thiện các bản cập nhật, nhưng thực tế lại khác

Trên lý thuyết, Telemetry là cách Microsoft thu thập thông tin từ máy tính của người dùng. Theo công ty, điều này giúp xác định lỗi, cải thiện hiệu suất và cung cấp các bản cập nhật phù hợp với cách mọi người sử dụng Windows. Ý tưởng là bằng cách nghiên cứu hàng triệu hệ thống, Microsoft có thể xác định sự cố nhanh và đưa ra các bản sửa lỗi hiệu quả hơn.

Đó là lời quảng cáo chính thức. Trên thực tế, nó còn vượt xa việc báo cáo lỗi. Telemetry thu thập thông tin chi tiết về cấu hình hệ thống, ứng dụng bạn cài đặt, tần suất sử dụng, loại phần cứng bạn chạy và thậm chí cả các hoạt động thường ngày của bạn. Microsoft cam đoan với chúng ta rằng dữ liệu được ẩn danh, nhưng nếu đã từng xử lý cái gọi là tập dữ liệu ẩn danh, bạn sẽ biết điều đó không phải lúc nào cũng đáng tin như mình nghĩ.

Khi lần đầu tiên phát hiện ra lỗ hổng của hệ thống Telemetry, nhiều người cảm thấy hơi bất ngờ. Họ luôn cho rằng báo cáo sự cố là tự nguyện, một thứ bạn gửi khi chương trình gặp sự cố. Thay vào đó, hệ thống Telemetry được tích hợp sẵn, bật theo mặc định và được thiết kế để chạy liên tục ở chế độ nền.

Tại sao mọi người không tin tưởng vào Telemetry?

Việc thu thập dữ liệu diễn ra âm thầm trong nền

Vấn đề không chỉ là sự tồn tại của Telemetry; mà là cách thức hoạt động của nó trong nền mà bạn không thể hoàn toàn kiểm soát được. Không ai muốn máy tính của mình báo cáo lại cho trụ sở Microsoft như một kẻ mách lẻo. Lời hứa rằng dữ liệu được ẩn danh cũng không đủ. Các nghiên cứu liên tục chứng minh rằng những tập dữ liệu “ẩn danh” vẫn có thể được liên kết trở lại với từng cá nhân.

Ngoài khía cạnh quyền riêng tư, Telemetry còn gây phiền toái theo những cách khác. Nó tiêu tốn băng thông, ngốn chu kỳ CPU và thêm một tiến trình nền nữa vào một hệ thống vốn đã có rất nhiều tiến trình. Nếu bạn từng thắc mắc tại sao quạt của máy tính lại quay nhanh hơn hoặc laptop của bạn chậm lại ngay sau một bản cập nhật lớn, thì Telemetry là một trong những nguyên nhân.

Windows thực sự thu thập bao nhiêu dữ liệu?

Microsoft không cung cấp bảng phân tích rõ ràng

Đây là nơi mọi thứ trở nên đáng ngờ. Microsoft không công bố bảng phân tích chi tiết về Telemetry, điều này tự nó đã là một dấu hiệu đáng báo động. Nhưng từ các nghiên cứu độc lập và thử nghiệm người dùng, chúng ta biết rằng dữ liệu này có thể rất lớn.

Ví dụ, một phân tích pháp y về Windows Telemetry cho thấy dữ liệu chẩn đoán có thể bao gồm mã định danh thiết bị, việc sử dụng ứng dụng và thậm chí cả các đoạn file liên quan đến sự cố. Tài liệu của Microsoft về cấu hình dữ liệu chẩn đoán chỉ nêu ra các danh mục chung, nhưng không bao giờ đưa ra danh sách đầy đủ và minh bạch về những gì được thu thập.

Vì vậy, hãy tưởng tượng bạn đang làm việc trên một dự án nhạy cảm hoặc đang gõ ghi chú cá nhân khi xảy ra lỗi hệ thống. Nếu Windows thu thập một phần của file đó dưới dạng “dữ liệu chẩn đoán”, bạn vừa vô tình chia sẻ thông tin riêng tư với Microsoft.

“Nhưng tôi không có gì để che giấu”

Quyền riêng tư liên quan đến sự lựa chọn, không phải là che giấu bí mật

Lập luận này được lặp lại vô số lần: Tại sao phải quan tâm nếu bạn không làm điều gì mờ ám? Nhiều người từng nghĩ như vậy cho đến khi nhận ra suy nghĩ đó nguy hiểm như thế nào. Quyền riêng tư không phải là che giấu hành vi phạm tội. Đó liên quan đến việc kiểm soát ai có quyền truy cập vào cuộc sống cá nhân của bạn.

Bạn có cảm thấy thoải mái nếu có ai đó đứng sát bên cạnh trong khi bạn làm việc, ghi chép lại những gì bạn nhấp chuột, những gì bạn gõ và khi nào ứng dụng của bạn gặp sự cố? Ngay cả khi họ hứa sẽ không sử dụng nó để chống lại bạn, bạn vẫn sẽ cảm thấy bị xâm phạm quyền riêng tư. Đó chính xác là cách chúng ta nhìn nhận Telemetry.

Cách tắt tính năng Telemetry trong Windows

Bạn không thể xóa hoàn toàn, nhưng có thể giảm thiểu nó

Bạn có thể tắt hầu hết các tính năng thu thập dữ liệu Telemetry, ngay cả khi Microsoft không nêu rõ.

1. Mở ứng dụng Settings
2. Vào mục Privacy & Security
3. Chọn Diagnostics & feedback
4. Trong mục Diagnostic data, hãy tắt tùy chọn Send optional diagnostic data

Đó là bước một, và nó đã giảm thiểu đáng kể lượng theo dõi. Nhưng nếu đang chạy Windows Pro, Enterprise hoặc Education, bạn có thể thực hiện thêm bằng cách sử dụng Group Policy Editor.

Cách thực hiện như sau:

1. Nhấn Win + R, nhập "gpedit.msc" và nhấn Enter.
2. Điều hướng đến Computer Configuration -> Administrative Templates -> Windows Components -> Data Collection and Preview Builds.
3. Nhấp đúp vào Allow Diagnostic Data (Windows 11) hoặc Allow Telemetry (Windows 10) và đặt thành Disabled.

Nếu quen với Registry Editor, bạn có thể làm điều tương tự bằng cách mở Registry Editor và thêm một DWORD key có tên AllowTelemetry vào HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Policies\Microsoft\Windows\DataCollection và đặt giá trị này thành 0.

Sau khi thực hiện thao tác này, hệ thống của bạn sẽ ngừng liên lạc ngược về trung tâm để lấy dữ liệu Telemetry. Các bản cập nhật vẫn hoạt động, nhưng tiếng ồn báo cáo liên tục trong nền sẽ giảm đáng kể. Bạn sẽ nhận thấy sự khác biệt gần như ngay lập tức sau khi tắt nó - ít đột biến ngẫu nhiên hơn về mức sử dụng mạng và hệ thống hoạt động mượt mà, yên tĩnh hơn.

Kiểm soát dữ liệu của bạn

Nếu bạn quan tâm dù chỉ một chút đến quyền riêng tư, việc tắt Telemetry là điều không thể thương lượng. Điều đó nghe có vẻ khắc nghiệt, nhưng bạn vẫn nên giữ vững quan điểm. Microsoft nên minh bạch và cung cấp cho người dùng một nút "tắt" rõ ràng, nhưng vì hãng sẽ không làm vậy, nên chúng ta phải tự kiểm soát. Chẳng ai muốn sống trong một thế giới mà mọi cú nhấp chuột và thao tác phím đều được ghi lại một cách âm thầm chỉ để "cải thiện trải nghiệm người dùng". Bạn xứng đáng được hưởng điều tốt đẹp hơn thế. Máy tính phải phục vụ bạn, chứ không phải phục vụ Microsoft.