4 bản phân phối Linux dựa trên Fedora còn “đáng dùng” hơn cả Fedora

Nếu theo dõi thị trường Linux một thời gian, có lẽ bạn sẽ biết Fedora Linux không phải là bản phân phối được yêu thích nhất. Tuy vậy, hệ sinh thái xoay quanh Fedora lại rất phong phú, với nhiều distro “ăn theo” được tinh chỉnh tốt hơn cho từng nhóm người dùng cụ thể. Thực tế, có không ít bản phân phối dựa trên Fedora mà mình sẵn sàng giới thiệu, thậm chí ưu tiên hơn Fedora gốc.

Fedora là một trong những distro Linux phổ biến và được khuyến nghị nhiều nhất hiện nay. Nó có lịch sử lâu đời, được hậu thuẫn bởi Red Hat, và đóng vai trò là nhánh cộng đồng chính thức của Red Hat Enterprise Linux. Nhờ độ phủ rộng, Fedora có cả các “Fedora Spins” được chứng nhận chính thức, lẫn rất nhiều bản phân phối độc lập lấy Fedora làm nền tảng. Dưới đây là một số cái tên nổi bật nhất.

Bazzite – SteamOS cho PC, nhưng dựa trên Fedora

Có thể xem Bazzite như một phiên bản thay thế trực tiếp cho SteamOS. Bạn có thể cấu hình để hệ thống khởi động thẳng vào chế độ Steam Big Picture, mang lại trải nghiệm giống console, tương tự Steam Deck.

Bản thân mình từng dùng Bazzite trên một mini PC nối với TV phòng khách để làm “máy chơi game gia đình”. Dù sau này mini PC đó được chuyển sang mục đích khác, quãng thời gian trải nghiệm Bazzite thực sự rất thú vị.

Một điểm cộng lớn của Bazzite là ứng dụng duyệt phần mềm Bazaar. Việc tìm phần mềm tốt trên Linux desktop vốn không dễ, vì rất nhiều dự án mã nguồn mở tồn tại rời rạc. Kho ứng dụng Bazaar, tập trung vào Flatpak, làm khá tốt khâu tuyển chọn, giúp người dùng tiếp cận các phần mềm hữu ích nhanh hơn.

Khác với SteamOS (dựa trên Arch Linux), Bazzite được xây dựng trên Fedora Silverblue – một bản phân phối Linux “immutable”. Mô hình này mang lại lợi thế rõ rệt về độ ổn định và bảo mật so với Linux truyền thống. Nói cách khác, chỉ cần khởi động Bazzite, bạn đã bước vào một hướng tiếp cận Linux hiện đại hơn.

Nobara – Fedora dành riêng cho game thủ

Nobara Linux cũng hướng đến game thủ, tương tự Bazzite, và có hỗ trợ rõ ràng cho các thiết bị chơi game cầm tay. Distro này được phát triển bởi GloriousEggroll – cái tên đứng sau ProtonGE, vốn được xem là “chuẩn vàng” cho khả năng chạy game Windows trên Linux.

Không giống Bazzite, Nobara dựa trên Fedora Linux thông thường thay vì Silverblue. Việc này tốt hay không còn tùy góc nhìn. Các distro immutable vẫn còn khá mới, vì vậy cộng đồng hỗ trợ và tài liệu kỹ thuật xoay quanh Fedora truyền thống thường dễ tìm hơn, điều có lợi cho người mới.

Nếu mục tiêu chính của bạn khi chuyển sang Linux là chơi game, Nobara là lựa chọn rất đáng cân nhắc. Thậm chí, quá trình cài đặt của nó còn khá thú vị, khi menu cài đặt cho phép bạn chơi một trò chơi nhỏ trong lúc chờ hoàn tất.

Qubes OS – Khi bảo mật được đặt lên hàng đầu

Qubes OS là cái tên “lạc quẻ” nhất trong danh sách này, và cũng là distro mà mình không khuyến nghị cho người dùng phổ thông. Nó được thiết kế cho những ai đặt bảo mật và quyền riêng tư lên mức cao nhất. Nếu bạn cảm thấy firewall hay antivirus thông thường là chưa đủ, Qubes OS có thể dành cho bạn.

Cách Qubes vận hành khá phức tạp. Hệ thống yêu cầu người dùng chia cuộc sống số của mình thành nhiều “miền bảo mật” khác nhau, với dữ liệu được cô lập chặt chẽ giữa các miền. Đây là cách rất thông minh để ngăn việc rò rỉ dữ liệu sang những khu vực không cần thiết.

Về mặt kỹ thuật, chỉ miền quản trị của Qubes mới chạy Fedora. Người dùng có thể dùng Debian hoặc các distro khác làm “template” để cài phần mềm, khiến hệ sinh thái của Qubes trở nên đa dạng và linh hoạt hơn nhiều so với Fedora thông thường.

Không giống Fedora, Qubes OS từng được Freedom of the Press Foundation cũng như Edward Snowden công khai ủng hộ. Nhiều người đánh giá Qubes là một trong những distro Linux tốt nhất về bảo mật hiện nay.

Ultramarine Linux – Fedora cho người dùng phổ thông

Một trong những điểm khiến mình không mấy thiện cảm với Fedora là việc cài đặt và cập nhật phần mềm không miễn phí (non-free) khá phiền phức. Nguyên nhân đến từ triết lý của Fedora: không phân phối sẵn một số codec đa phương tiện và phần mềm độc quyền.

Ultramarine Linux giải quyết thẳng vấn đề này. Khi cài đặt hệ điều hành, các phần mềm non-free đã được tích hợp sẵn hoặc ít nhất là rất dễ tiếp cận. Bạn có thể dùng VLC, cài các ứng dụng quen thuộc từ Windows mà không phải vật lộn thêm bước nào. Mục tiêu của Ultramarine rất rõ ràng: “Bắt tay vào làm việc nhanh nhất có thể”.

Một điểm khác biệt quan trọng nữa là Ultramarine bật sẵn Flatpak theo mặc định. Với mình, đây là một lợi thế cực lớn, vì Flatpak mở ra cả một thế giới phần mềm phong phú, cập nhật và an toàn hơn.

Nếu Bazzite và Nobara phù hợp cho game thủ, còn Qubes dành cho người cực kỳ quan tâm đến bảo mật, thì Ultramarine là distro cho người dùng desktop hoặc laptop nói chung. Nó không cố gắng làm điều gì quá đặc biệt, mà chỉ tập trung giúp bạn sử dụng máy tính theo cách bạn muốn.

Cuối cùng, dù bản thân không quá thích Fedora Workstation gốc, mình vẫn hiểu rằng nó có thể phù hợp với rất nhiều người. Và điều tuyệt vời nhất của Linux chính là: không có công thức bắt buộc nào cả. Bạn hoàn toàn tự do chọn con đường phù hợp với mình.