Nghiên cứu: AI giúp học tốt hơn, nhưng cũng có thể “định hướng” suy nghĩ

Hiện nay, việc tiếp cận thông tin ngày càng phụ thuộc vào AI. Từ chatbot cho đến công cụ tìm kiếm như Google, người dùng thường được cung cấp sẵn các bản tóm tắt trước khi xem nguồn gốc nội dung.

Một nghiên cứu mới từ Yale University cho thấy những bản tóm tắt do AI tạo ra không chỉ nhanh và dễ đọc, mà còn có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ.

AI giúp ghi nhớ tốt hơn so với nội dung do con người viết

Nhóm nghiên cứu do Daniel Karell – giảng viên xã hội học tại Yale – thực hiện đã so sánh hiệu quả học tập giữa nội dung do AI và con người viết.

Người tham gia được cung cấp các đoạn tóm tắt ngắn về các sự kiện lịch sử, trong đó có cả nội dung do con người viết và nội dung do AI như ChatGPT tạo ra. Sau đó, họ được kiểm tra lại mức độ ghi nhớ thông tin. Kết quả cho thấy, những người đọc bản tóm tắt do AI viết trả lời đúng nhiều câu hỏi hơn một cách rõ rệt.

Theo nhóm nghiên cứu, ưu thế của AI nằm ở cách trình bày thông tin. Nội dung do AI tạo ra thường mạch lạc, trôi chảy và dễ tiếp thu hơn, giống như một phiên bản Wikipedia đã được “viết lại cho dễ đọc”.

Điều đáng chú ý là ngay cả khi người tham gia biết trước nội dung đó do AI viết, hiệu quả ghi nhớ vẫn cao hơn so với nội dung do con người biên soạn.

AI cũng có thể ảnh hưởng đến quan điểm cá nhân

Ở một nghiên cứu tiếp theo đăng trên PNAS Nexus, nhóm tác giả phát hiện một điểm đáng lo ngại hơn.

Không chỉ giúp học tốt hơn, các bản tóm tắt của AI còn có khả năng tác động đến quan điểm chính trị của người đọc. Nếu nội dung mang xu hướng thiên về một phía, người đọc cũng có xu hướng bị ảnh hưởng theo hướng đó.

Nguyên nhân được cho là vì AI không chỉ trình bày thông tin, mà còn “định khung” nội dung theo cách logic và thuyết phục, khiến người đọc dễ tiếp nhận hơn. AI đang dần trở thành cách chính mà nhiều người dùng để tìm hiểu về lịch sử và các vấn đề thời sự. Điều này không hẳn là tiêu cực, bởi AI giúp đơn giản hóa việc tiếp cận thông tin.

Tuy nhiên, việc công cụ bạn sử dụng để học cũng có thể âm thầm ảnh hưởng đến suy nghĩ là điều cần được cân nhắc.

Nguy cơ từ thông tin sai lệch và thao túng

Bên cạnh đó, hiện tượng “ảo giác AI” (AI hallucination) vẫn là một vấn đề lớn. Các bản tóm tắt do AI tạo ra, nếu sai lệch, có thể khiến người đọc hiểu sai một cách dễ dàng hơn.

Một nghiên cứu từ Viện Khoa học Thông tin thuộc University of Southern California còn chỉ ra rằng AI có thể được sử dụng để triển khai các chiến dịch tuyên truyền với rất ít sự can thiệp của con người. Khi kết hợp khả năng thuyết phục cao với tốc độ lan truyền nhanh, AI có thể trở thành công cụ mạnh mẽ để định hướng nhận thức và thậm chí thao túng dư luận.

AI đang giúp việc học trở nên nhanh hơn, dễ hơn và hiệu quả hơn. Nhưng đồng thời, nó cũng mang theo một “tác dụng phụ” đáng lưu ý: khả năng ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ. Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, điều quan trọng không chỉ là tiếp nhận thông tin, mà còn là giữ được sự tỉnh táo và khả năng kiểm chứng.