Tuyển dụng trong thời đại AI: 5 kỹ năng quan trọng mà người lao động cần có

Nếu đang ứng tuyển các vị trí junior trong thời điểm hiện tại, nhiều người có thể nhận ra một điều khá “lạ”: công việc vẫn có, nhưng cánh cửa dường như khó mở hơn trước. Hồ sơ gửi đi không có phản hồi, trong khi những người có CV ổn cũng bị “ghost” như thường.

Đây không phải là cảm giác chủ quan. Các dữ liệu gần đây cho thấy tỷ lệ tuyển dụng ở nhóm công việc chịu ảnh hưởng bởi AI, đặc biệt với người trong độ tuổi 22–25, đang giảm rõ rệt. Điều đáng nói là thị trường không hẳn đang sa thải hàng loạt, mà là các công ty đơn giản… không tuyển thêm người mới.

Dữ liệu từ các công ty tuyển dụng Data Scientist, ML Engineer hay Product Manager, chỉ ra một thực tế: những yếu tố giúp một ứng viên “vượt qua” không nằm ở những gì họ thường nghĩ, và cũng không hoàn toàn thể hiện trong JD.

Tinh thần trách nhiệm cao

Một trong những “kỹ năng” thường không được nhắc tới nhưng lại quan trọng nhất hiện nay là khả năng “lo được việc” — tinh thần trách nhiệm. Tức là khi đã nhận việc, người đó sẽ tìm mọi cách để hoàn thành, kể cả khi chưa có đủ nguồn lực ban đầu.

Đây không phải là việc bạn có sẵn kỹ năng hay tài nguyên, mà là khả năng chủ động tìm ra cách để hoàn thành công việc. Trong môi trường làm việc thực tế, ai cũng từng gặp những người như vậy — và cũng biết rằng họ hiếm đến mức nào.

Lý do kỹ năng này ngày càng quan trọng là vì AI đã xử lý rất tốt phần “task” — tức là những công việc cụ thể, có thể lặp lại. Nhưng AI chưa thể đảm nhận toàn bộ một luồng công việc từ đầu đến cuối, đặc biệt khi phải phối hợp giữa con người, hệ thống và những yếu tố không chắc chắn. Người có khả năng “đóng vòng công việc” chính là người lấp vào khoảng trống đó.

Kỹ năng phản biện

Lời khuyên kiểu “hãy làm việc tốt” thường quá chung chung. Điều mà nhiều nhà tuyển dụng thực sự quan tâm là khả năng phản biện một cách xây dựng.

Trong các buổi phỏng vấn, việc đưa ra một quan điểm “hơi sai” là cách phổ biến để kiểm tra ứng viên. Mục tiêu không phải để tìm đúng sai, mà để xem cách họ trao đổi, lập luận và phản ứng trước ý kiến khác biệt.

Những phản ứng tiêu cực thường rất dễ nhận ra: hoặc là đồng ý cho xong, hoặc tranh luận theo kiểu phòng thủ, thiếu kiểm soát. Ngược lại, người biết phản biện tốt sẽ đưa ra quan điểm rõ ràng, tôn trọng người đối diện và sẵn sàng điều chỉnh khi cần.

Đây là kỹ năng tích lũy theo thời gian, nhưng hoàn toàn có thể cải thiện sớm nếu chú ý quan sát và luyện tập.

Sự nhiệt tình sẽ mang đến những cơ hội mới

Nhiều người coi hoạt động tình nguyện chỉ là một dòng trong CV, nhưng thực tế giá trị của nó nằm ở mạng lưới quan hệ.

Làm việc trong môi trường có những người “thực sự làm việc” giúp bạn được nhìn thấy, được ghi nhớ và có cơ hội được giới thiệu khi có vị trí phù hợp. Trong nhiều trường hợp, cơ hội việc làm không đến từ việc nộp CV, mà từ việc ai đó nhớ tới bạn khi cần người.

Điều quan trọng không phải là “có thêm một dòng trong CV”, mà là bạn có mặt trong môi trường đúng, với những người phù hợp, trong thời gian đủ dài.

Portfolio quan trọng hơn CV

Trong bối cảnh CV ngày càng dễ bị “AI hóa”, portfolio trở thành yếu tố phân biệt rõ ràng nhất.

Với các vị trí kỹ thuật, GitHub hay website cá nhân có thể cho nhà tuyển dụng thấy bạn thực sự làm được gì. Chỉ cần vài chục giây xem repository là có thể đánh giá được mức độ hiểu biết qua cách viết code, commit, README hay cấu trúc project.

Không cần những dự án quá “hoành tráng”. Điều quan trọng là dự án phải thật, có chiều sâu và thể hiện được sự đầu tư nghiêm túc. Với các vị trí không liên quan đến kỹ thuật, vẫn có một nguyên tắc chung: thay vì chỉ nói, hãy cho họ thấy. Đó có thể là bài viết phân tích, case study, hoặc một sản phẩm cụ thể mà bạn đã làm.

Biết cách làm việc với AI

Trong thời điểm hiện tại, khả năng làm việc với AI gần như là yêu cầu mặc định. Tuy nhiên, điều này không đơn giản là copy-paste từ công cụ AI. Điều quan trọng là biết khi nào nên tin, khi nào nên kiểm tra, khi nào nên bỏ qua kết quả.

Những người được tuyển thường coi AI là công cụ hỗ trợ cho tư duy của mình. Ngược lại, những người phụ thuộc hoàn toàn vào AI lại dễ bị đánh giá thấp. Việc sử dụng AI hiệu quả đòi hỏi trải nghiệm thực tế: làm việc với nó thường xuyên, hiểu rõ điểm mạnh và điểm yếu của nó trong từng tình huống.

Thị trường việc làm hiện tại rõ ràng khó khăn hơn trước, đặc biệt với người mới. Nhưng điều đáng chú ý là những yếu tố giúp bạn được tuyển lại không phải là những thứ AI đang thay thế.

AI có thể làm tốt các task cụ thể, nhưng chưa thể thay thế khả năng kết nối công việc, đưa ra quyết định trong môi trường không chắc chắn hay xây dựng niềm tin trong một đội nhóm.

Con người vẫn là “lớp điều phối” — nơi quyết định việc gì quan trọng, ai cần gì và làm thế nào để mọi thứ vận hành trơn tru. Khi lượng công việc tự động tăng lên, vai trò này càng trở nên quan trọng hơn.

Nếu bạn thể hiện được mình như một người đã sẵn sàng làm việc thực tế, thay vì chỉ là ứng viên, cơ hội sẽ đến. Và khi đã xây dựng được uy tín, đôi khi bạn không cần đi tìm cơ hội — cơ hội sẽ tự tìm đến bạn.