10 mẹo viết prompt ChatGPT để nhận được câu trả lời tốt hơn

ChatGPT có thể hỗ trợ bạn viết nội dung, lên ý tưởng, phân tích dữ liệu, lập kế hoạch và giải quyết nhiều vấn đề trong công việc lẫn cuộc sống. Tuy nhiên, để nhận được câu trả lời thực sự hữu ích, bạn cần biết cách viết prompt ChatGPT sao cho rõ ràng và hiệu quả.

Một yêu cầu chung chung thường chỉ tạo ra câu trả lời chung chung. Ngược lại, khi cung cấp đúng bối cảnh, mục tiêu và tiêu chí đầu ra, bạn có thể giúp ChatGPT hiểu rõ nhu cầu và tạo ra nội dung sát với mong đợi hơn.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu 10 mẹo viết prompt ChatGPT hiệu quả, từ cách xây dựng cấu trúc prompt cơ bản đến việc sử dụng ví dụ, chia nhỏ nhiệm vụ và tối ưu quy trình làm việc với AI.

Sử dụng cấu trúc prompt ChatGPT rõ ràng

Nếu mới bắt đầu sử dụng AI, mọi người không cần học những kỹ thuật viết prompt phức tạp. Hãy bắt đầu bằng một cấu trúc đơn giản gồm bốn thành phần: vai trò, nhiệm vụ, bối cảnh và đầu ra mong muốn.

• Vai trò (Role): Xác định chuyên môn hoặc góc nhìn mà ChatGPT cần đảm nhận.
• Nhiệm vụ (Task): Mô tả chính xác công việc bạn muốn AI thực hiện.
• Bối cảnh (Context): Cung cấp thông tin nền, đối tượng mục tiêu, mục đích và các giới hạn liên quan.
• Đầu ra (Output): Quy định định dạng, độ dài, giọng văn và tiêu chí đánh giá kết quả.

Ví dụ prompt:

"Bạn là chuyên gia content marketing B2B. Hãy chuyển những ghi chú dưới đây thành một bài đăng LinkedIn dành cho trưởng bộ phận vận hành tại doanh nghiệp vừa và lớn. Nội dung cần thực tế, tránh phóng đại và tập trung vào giải pháp có thể áp dụng ngay. Độ dài dưới 200 từ, gồm một câu mở đầu thu hút, ba ý chính và một lời kêu gọi hành động nhẹ nhàng.
Ghi chú: [Dán nội dung tại đây]."

Cấu trúc này giúp bạn trình bày yêu cầu có hệ thống, giảm nguy cơ bỏ sót những thông tin quan trọng và dễ dàng điều chỉnh prompt khi cần.

Cung cấp đủ bối cảnh để ChatGPT hiểu đúng yêu cầu

Một trong những lỗi phổ biến khi viết prompt là chỉ nêu chủ đề mà không giải thích mục đích sử dụng nội dung.

Chẳng hạn, yêu cầu "Viết về năng suất làm việc" có thể dẫn đến rất nhiều hướng triển khai khác nhau. ChatGPT không biết bạn đang cần bài blog, bài đăng mạng xã hội, tài liệu đào tạo hay một bản phân tích chuyên sâu.

Để cải thiện kết quả, hãy bổ sung những thông tin như:

• Đối tượng mục tiêu: Nội dung dành cho ai?
• Mục tiêu: Bạn muốn người đọc hiểu, làm hoặc thay đổi điều gì?
• Bối cảnh: Nội dung được sử dụng trong hoàn cảnh nào?
• Phạm vi: Những nội dung nào cần đề cập hoặc loại trừ?
• Nguồn tham khảo: Có tài liệu, dữ liệu hoặc ví dụ nào cần sử dụng không?

Ví dụ:

"Viết một bài blog dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ, giải thích vì sao các hệ thống quản lý năng suất thường thất bại. Phân tích ít nhất hai sai lầm phổ biến và đề xuất cách khắc phục. Sử dụng giọng văn thực tế, dễ hiểu, không giáo điều. Độ dài từ 1000-1200 từ".

Tuy nhiên, cung cấp nhiều thông tin không đồng nghĩa với việc cung cấp thông tin tốt hơn. Hãy ưu tiên những dữ liệu liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ, trình bày có tổ chức và tránh đưa quá nhiều chỉ dẫn trùng lặp.

Đưa ví dụ để ChatGPT hiểu phong cách và tiêu chuẩn mong muốn

Nếu muốn ChatGPT tạo ra nội dung theo một phong cách cụ thể, hãy cung cấp ví dụ thay vì chỉ mô tả bằng những từ như "hay", "chuyên nghiệp" hay "thu hút".

Ví dụ đặc biệt hữu ích khi bạn cần:

• Viết nội dung theo giọng thương hiệu.
• Trả lời khách hàng theo một kịch bản thống nhất.
• Định dạng dữ liệu theo mẫu có sẵn.
• Tạo nội dung có cấu trúc hoặc quy tắc cụ thể.
• Duy trì sự nhất quán giữa nhiều bài viết.

Ví dụ prompt:

"Hãy viết bài đăng Facebook theo phong cách của mẫu dưới đây. Giữ giọng văn gần gũi, tự nhiên, có chút hài hước nhưng không quá suồng sã. Ưu tiên câu ngắn, dễ đọc trên điện thoại. Không sử dụng những lời quảng cáo phóng đại.
Ví dụ phong cách mong muốn: [Dán một bài viết mẫu]
Chủ đề cần viết: [Nhập chủ đề mới]"

Bạn cũng nên cho ChatGPT biết những điều mình không thích. Nếu câu trả lời trước đó quá dài, thiếu tự nhiên hoặc sử dụng nhiều từ ngữ sáo rỗng, hãy chỉ rõ vấn đề và yêu cầu điều chỉnh.

Chẳng hạn: "Không sử dụng cách mở đầu chung chung, không lặp lại ý và không dùng các cụm từ quảng cáo quá mức".

Những phản hồi cụ thể sẽ giúp bạn cải thiện kết quả qua từng vòng chỉnh sửa.

Xác định độ dài và định dạng đầu ra

Một prompt hiệu quả không chỉ nói rõ nội dung cần viết mà còn xác định hình thức trình bày phù hợp với mục đích sử dụng.

Nếu cần bài blog, bạn có thể yêu cầu số từ, hệ thống tiêu đề, đoạn mở đầu, phần kết luận và câu hỏi thường gặp. Nếu cần báo cáo, bạn có thể yêu cầu bảng so sánh, danh sách ưu tiên hoặc phần tóm tắt dành cho lãnh đạo.

Ví dụ:

"Hãy viết bài blog dài 1500-1800 từ về cách sử dụng AI trong marketing. Chia bài thành các tiêu đề H2 và H3, mỗi đoạn không quá 4 câu. Có phần giới thiệu, 7 phương pháp ứng dụng thực tế, ví dụ minh họa và phần kết luận. Sử dụng tiếng Việt tự nhiên, tránh lặp từ khóa thiếu tự nhiên".

Một số định dạng bạn có thể chỉ định:

• Bài viết: Markdown, tiêu đề H2/H3, đoạn văn ngắn.
• Dữ liệu: Bảng Markdown, CSV hoặc JSON.
• Kế hoạch: Danh sách công việc, thời hạn và mức độ ưu tiên.
• Báo cáo: Tóm tắt điều hành, phân tích, kết luận và đề xuất.
• Nội dung mạng xã hội: Câu mở đầu thu hút, nội dung chính và lời kêu gọi hành động.

Hãy nhớ rằng độ dài được yêu cầu chỉ mang tính định hướng. Bạn vẫn nên kiểm tra và chỉnh sửa kết quả trước khi sử dụng chính thức.

Thiết lập ChatGPT để không phải lặp lại chỉ dẫn

Nếu thường xuyên sử dụng ChatGPT cho cùng một nhóm công việc, bạn có thể tiết kiệm thời gian bằng cách thiết lập những hướng dẫn và tài liệu tham khảo dùng chung. Một số tính năng đáng cân nhắc gồm:

Hướng dẫn tùy chỉnh (Custom Instructions)

Dùng để cung cấp những thông tin nền và nguyên tắc phản hồi mà bạn muốn ChatGPT áp dụng trong nhiều cuộc trò chuyện, chẳng hạn như ngôn ngữ, giọng văn, định dạng ưa thích và những điều cần tránh.

Bộ nhớ (Memory)

Có thể giúp ChatGPT cá nhân hóa phản hồi dựa trên những thông tin và sở thích phù hợp được ghi nhận qua các cuộc trò chuyện. Bạn nên kiểm tra lại thông tin được ghi nhớ khi muốn điều chỉnh cách cá nhân hóa.

Dự án (Projects)

Phù hợp khi bạn làm việc dài hạn hoặc thường xuyên với một chủ đề. Bạn có thể nhóm các cuộc trò chuyện, chỉ dẫn và tài liệu liên quan vào cùng một dự án để duy trì bối cảnh làm việc.

GPT tùy chỉnh (Custom GPTs)

Trong những trường hợp phù hợp với quyền truy cập của tài khoản, bạn có thể sử dụng GPT được thiết kế cho nhiệm vụ cụ thể hoặc tự tạo GPT với bộ hướng dẫn riêng.

Ví dụ, nếu thường xuyên viết bài SEO, bạn có thể xây dựng một bộ hướng dẫn thống nhất về cách nghiên cứu từ khóa, xác định ý định tìm kiếm, xây dựng dàn ý, tối ưu tiêu đề và kiểm tra nội dung.

Lưu ý rằng tính năng và quyền truy cập có thể khác nhau tùy gói dịch vụ, nền tảng và phiên bản ChatGPT.

Chọn mô hình AI phù hợp với nhiệm vụ

Không phải mọi nhiệm vụ đều cần sử dụng cùng một mô hình AI. Với những yêu cầu đơn giản như viết lại câu, tóm tắt đoạn văn hoặc lên ý tưởng ban đầu, bạn có thể ưu tiên mô hình phản hồi nhanh. Với công việc đòi hỏi phân tích nhiều bước, xử lý dữ liệu phức tạp hoặc đánh giá nhiều phương án, một mô hình có khả năng suy luận tốt hơn có thể phù hợp hơn.

Hãy cân nhắc ba yếu tố:

• Độ phức tạp: Nhiệm vụ có cần phân tích nhiều lớp hoặc nhiều bước không?
• Độ chính xác: Sai sót có gây ảnh hưởng đáng kể đến kết quả công việc không?
• Khối lượng công việc: Bạn cần câu trả lời nhanh hay cần phân tích chuyên sâu?

Ví dụ, để xây dựng chiến lược nội dung SEO cho một website, bạn có thể yêu cầu AI phân tích đối tượng mục tiêu, nhóm từ khóa, ý định tìm kiếm, cấu trúc chủ đề và kế hoạch triển khai. Một mô hình phù hợp với công việc phân tích phức tạp sẽ hữu ích hơn so với việc chỉ yêu cầu viết nhanh một bài blog.

Tên mô hình, khả năng và các tùy chọn sử dụng có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, hãy lựa chọn dựa trên khả năng thực tế và mức độ phù hợp với nhiệm vụ thay vì chỉ dựa vào tên gọi.

Yêu cầu ChatGPT đặt câu hỏi trước khi bắt đầu

Không phải lúc nào bạn cũng có sẵn đầy đủ thông tin để viết một prompt hoàn chỉnh. Đôi khi, bạn biết mục tiêu cuối cùng nhưng chưa xác định được đối tượng, ngân sách, phạm vi hoặc các tiêu chí quan trọng.

Trong trường hợp đó, hãy yêu cầu ChatGPT hỏi lại trước khi đưa ra câu trả lời.

Ví dụ prompt:

"Trước khi thực hiện yêu cầu, hãy đặt cho tôi những câu hỏi cần thiết để hiểu đúng mục tiêu. Mỗi lần chỉ hỏi một câu. Ưu tiên những thông tin có ảnh hưởng lớn nhất đến kết quả. Sau khi thu thập đủ thông tin, hãy tóm tắt yêu cầu và đề xuất phương án thực hiện".

Cách làm này đặc biệt hữu ích khi bạn cần:

• Lập kế hoạch kinh doanh hoặc marketing.
• Xây dựng chiến lược nội dung dài hạn.
• Thiết kế quy trình làm việc.
• Lên kế hoạch tổ chức sự kiện.
• So sánh các phương án dựa trên nhiều tiêu chí.

Thay vì tự đoán những thông tin còn thiếu, ChatGPT có thể giúp bạn làm rõ yêu cầu ngay từ đầu. Nhờ đó, bạn giảm nguy cơ phải viết lại toàn bộ nội dung sau khi nhận ra mình đã bỏ sót một yếu tố quan trọng.

Chia nhiệm vụ lớn thành nhiều prompt nhỏ

Với các dự án phức tạp, việc yêu cầu ChatGPT hoàn thành mọi thứ trong một tin nhắn thường khiến kết quả khó kiểm soát. Một cách hiệu quả hơn là chia công việc thành từng giai đoạn, trong đó mỗi giai đoạn có mục tiêu và đầu ra riêng.

Ví dụ, nếu muốn xây dựng chiến lược SEO cho website, bạn có thể triển khai theo trình tự:

Bước 1: Phân tích mục tiêu và đối tượng

• Yêu cầu ChatGPT xác định khách hàng mục tiêu, nhu cầu tìm kiếm và mục tiêu kinh doanh.

Bước 2: Nghiên cứu và phân nhóm từ khóa

• Xây dựng các nhóm từ khóa theo chủ đề và ý định tìm kiếm. Nếu cần số liệu về lượng tìm kiếm hoặc mức độ cạnh tranh, hãy sử dụng nguồn dữ liệu SEO phù hợp thay vì chỉ dựa vào suy đoán của AI.

Bước 3: Xây dựng cấu trúc nội dung

• Tạo hệ thống chủ đề, dàn ý bài viết và mối liên hệ giữa các trang.

Bước 4: Viết nội dung

• Triển khai từng bài theo dàn ý đã được thống nhất.

Bước 5: Kiểm tra và tối ưu

• Đánh giá tính chính xác, mức độ hữu ích, khả năng đáp ứng ý định tìm kiếm và sự nhất quán giữa các bài viết.

Sau mỗi bước, hãy kiểm tra kết quả, bổ sung dữ liệu và điều chỉnh nếu cần trước khi chuyển sang giai đoạn tiếp theo.

Nguyên tắc này cũng áp dụng cho lập trình, nghiên cứu, phân tích dữ liệu và các dự án có nhiều thành phần phụ thuộc lẫn nhau.

Sử dụng những câu lệnh giúp định hướng cách ChatGPT xử lý nhiệm vụ

Một số cụm từ có thể giúp bạn diễn đạt rõ hơn phương pháp tiếp cận và tiêu chuẩn đầu ra mong muốn. Dưới đây là những câu lệnh bạn có thể thử nghiệm tùy theo mục đích.

"Hãy phân tích vấn đề theo từng bước" - Phù hợp với các nhiệm vụ cần lập luận có hệ thống, so sánh nhiều phương án hoặc giải quyết vấn đề phức tạp.

"Hãy nêu căn cứ cho kết luận và đưa ra đáp án cuối cùng” - Hữu ích khi bạn cần kiểm tra tính hợp lý của câu trả lời. Với các vấn đề quan trọng, hãy yêu cầu nguồn tham khảo hoặc dữ liệu có thể xác minh.

"Hãy viết theo phong cách có những đặc điểm sau..." - Thay vì chỉ yêu cầu bắt chước một người cụ thể, bạn có thể mô tả trực tiếp các đặc điểm mong muốn như gần gũi, dí dỏm, súc tích, chuyên nghiệp hoặc giàu tính kể chuyện.

"Hãy trả lời với góc nhìn của một chuyên gia [lĩnh vực]” - Giúp xác định góc nhìn chuyên môn cần sử dụng. Tuy nhiên, việc yêu cầu AI đóng vai chuyên gia không đảm bảo mọi thông tin đều chính xác.

"Hãy giải thích cho người mới bắt đầu” - Phù hợp khi bạn muốn nội dung dễ hiểu, hạn chế thuật ngữ và có ví dụ minh họa.

"Hãy điều chỉnh nội dung theo giọng thương hiệu của [tên thương hiệu]” - Nên đi kèm với tài liệu hướng dẫn thương hiệu, bài viết mẫu hoặc danh sách các đặc điểm về giọng văn để ChatGPT có cơ sở thực hiện.

Điều quan trọng là lựa chọn câu lệnh phù hợp với mục tiêu. Không có một cụm từ duy nhất bảo đảm mọi mô hình AI sẽ luôn tạo ra kết quả tốt nhất.

Yêu cầu ChatGPT tự xây dựng prompt cho bạn

Nếu biết mình muốn đạt được kết quả gì nhưng chưa biết cách diễn đạt yêu cầu, bạn có thể nhờ ChatGPT tạo prompt trước khi thực hiện nhiệm vụ. Cách này đặc biệt hữu ích khi bạn cần một mẫu prompt có thể tái sử dụng nhiều lần.

Ví dụ, nếu muốn tạo một trợ lý giải thích lỗi máy tính, bạn có thể yêu cầu:

"Tôi muốn xây dựng một prompt giúp giải thích các thông báo lỗi Windows cho người dùng không có kiến thức kỹ thuật. Câu trả lời cần bao gồm:
Giải thích thông báo lỗi bằng ngôn ngữ đơn giản.
Phân tích các thành phần của thông báo.
Liệt kê những nguyên nhân có khả năng xảy ra.
Đưa ra các bước khắc phục theo thứ tự từ dễ đến khó.
Trình bày bằng gạch đầu dòng.
Nêu rõ những bước cần thận trọng và không khẳng định nguyên nhân khi chưa đủ dữ liệu.
Hãy xây dựng một prompt hoàn chỉnh, có thể tái sử dụng cho nhiều mã lỗi khác nhau”.

Sau khi nhận được prompt, hãy kiểm tra và chỉnh sửa để bảo đảm các hướng dẫn phù hợp với nhu cầu thực tế. Tiếp đó, bạn có thể lưu lại và sử dụng trong những cuộc trò chuyện mới.

Cách làm này giúp bạn dần xây dựng thư viện prompt cá nhân, tiết kiệm thời gian và chuẩn hóa chất lượng đầu ra khi sử dụng AI.

Những lỗi phổ biến cần tránh khi viết prompt ChatGPT

Bên cạnh việc áp dụng các mẹo trên, bạn nên tránh một số sai lầm thường gặp:

• Yêu cầu quá chung chung: Chỉ nêu chủ đề mà không nói rõ mục tiêu, đối tượng hoặc định dạng.
• Cung cấp quá nhiều thông tin không liên quan: Khiến yêu cầu trở nên khó theo dõi và làm giảm sự tập trung vào nhiệm vụ chính.
• Không nêu tiêu chuẩn đánh giá: Các từ như "hay", "tốt" hay "chuyên nghiệp" thường chưa đủ cụ thể để định hướng kết quả.
• Giao quá nhiều nhiệm vụ trong một lần: Những dự án lớn nên được chia thành các bước có thể kiểm tra và điều chỉnh.
• Tin tưởng hoàn toàn vào câu trả lời của AI: ChatGPT có thể mắc lỗi, đưa ra thông tin lỗi thời hoặc tạo ra những chi tiết không có căn cứ. Hãy xác minh thông tin quan trọng bằng các nguồn đáng tin cậy.
• Không phản hồi khi kết quả chưa đạt yêu cầu: Thay vì viết lại toàn bộ prompt, hãy chỉ rõ phần chưa phù hợp và yêu cầu chỉnh sửa đúng trọng tâm.

Mẫu prompt ChatGPT hoàn chỉnh có thể sử dụng ngay

Bạn có thể sao chép mẫu dưới đây và điều chỉnh các phần trong dấu ngoặc vuông cho phù hợp với công việc của mình.

• Vai trò: Bạn là [chuyên gia hoặc vai trò phù hợp với nhiệm vụ].
• Mục tiêu: Hãy giúp tôi [mô tả kết quả cụ thể cần đạt được].
• Bối cảnh: [Cung cấp thông tin nền, đối tượng mục tiêu, mục đích sử dụng và các tài liệu liên quan].

Yêu cầu thực hiện:

• [Nhiệm vụ hoặc nội dung cần triển khai thứ nhất].
• [Nhiệm vụ hoặc nội dung cần triển khai thứ hai].
• [Các tiêu chí hoặc giới hạn cần tuân thủ].

Tiêu chuẩn đầu ra:

• Định dạng: [bài viết, bảng, danh sách, báo cáo...].
• Độ dài: [số từ hoặc phạm vi mong muốn].
• Giọng văn: [chuyên nghiệp, gần gũi, súc tích...].
• Tiêu chí chất lượng: [chính xác, dễ hiểu, có ví dụ, có nguồn tham khảo...].
• Những điều cần tránh: [nội dung không mong muốn].

Cách phối hợp: Nếu thiếu thông tin quan trọng, hãy hỏi tôi trước khi thực hiện. Sau khi hoàn thành bản nháp, hãy tự kiểm tra theo các tiêu chí trên và nêu rõ những điểm cần tôi xác nhận.