FIFA dùng AI vận hành World Cup 2026: Cuộc cách mạng công nghệ trong bóng đá

Khi Romy Gai, Giám đốc kinh doanh của FIFA, nói về thách thức vận hành một kỳ World Cup với 48 đội tuyển trải dài trên ba quốc gia gồm Canada, Mexico và Mỹ, ông không nhấn mạnh vào công nghệ. Điều ông nhắc đến là mức độ phức tạp khổng lồ của sự kiện.

Ở các kỳ World Cup trước, các ban tổ chức địa phương đảm nhận phần lớn khối lượng công việc hậu cần. Nhưng tại World Cup 2026, FIFA sẽ trực tiếp điều hành toàn bộ hoạt động. Khoảng sáu tỷ người được dự đoán sẽ theo dõi giải đấu. Tổng số trận đấu tăng lên 104, so với 64 trận tại Qatar. Số đội tham dự tăng từ 32 lên 48, có hơn 180 đài truyền hình tham gia phát sóng, và không có một hệ thống hạ tầng quốc gia duy nhất để dựa vào. Quy mô của giải đấu lần này thực sự là điều hoàn toàn mới.

Chiến lược AI mà FIFA công bố tại sự kiện Lenovo Tech World ở Hong Kong tuần này cần được nhìn nhận trong bối cảnh đó. Những công bố nổi bật gồm Football AI Pro, các avatar cầu thủ 3D sử dụng AI và phiên bản Referee View thế hệ mới. Tuy nhiên, các quyết định sản phẩm này phản ánh một thay đổi mang tính cấu trúc lớn hơn: FIFA đã quyết định rằng AI không chỉ là công cụ hỗ trợ cho World Cup, mà chính là nền tảng để vận hành toàn bộ giải đấu.

Football AI Pro là một trợ lý kiến thức sử dụng AI tạo sinh, sẽ được cung cấp cho tất cả 48 đội tuyển tham dự World Cup 2026. Hệ thống này được xây dựng dựa trên Football Language Model của FIFA và được huấn luyện bằng hàng trăm triệu điểm dữ liệu do FIFA sở hữu. Nó có thể tạo ra các phân tích trước và sau trận đấu dưới dạng văn bản, video, biểu đồ và cả mô hình 3D, đồng thời hỗ trợ nhiều ngôn ngữ khác nhau. Tuy nhiên, công cụ này sẽ không được sử dụng trong thời gian trận đấu đang diễn ra.

Ý tưởng cốt lõi phía sau hệ thống này là dân chủ hóa dữ liệu phân tích bóng đá. Ở cấp độ cao nhất của môn thể thao này, khả năng tiếp cận các công cụ phân tích trận đấu hiện đại phụ thuộc rất nhiều vào nguồn lực tài chính của mỗi đội. Những đội tuyển hàng đầu thường có cả một bộ phận phân tích dữ liệu riêng, trong khi các đội lần đầu tham dự World Cup gần như không có điều kiện đó. Football AI Pro được thiết kế để đảm bảo mọi đội tuyển đều có cùng một nền tảng phân tích cơ bản.

Tuy nhiên, triển khai hệ thống này cũng là một thách thức lớn về hạ tầng AI doanh nghiệp. Việc cung cấp dữ liệu phân tích đồng nhất cho 48 đội tuyển tại ba quốc gia khác nhau, bằng nhiều ngôn ngữ và trong suốt lịch thi đấu kéo dài nhiều tuần là một bài toán kỹ thuật không hề nhỏ. Đây chính là loại khối lượng công việc đòi hỏi kiến trúc AI lai (hybrid AI) mà Lenovo đang phát triển cho các giải pháp doanh nghiệp.

Một công nghệ khác được chú ý là Referee View, góc nhìn từ camera gắn trên người trọng tài. Phiên bản mới sử dụng AI để ổn định hình ảnh theo thời gian thực, giảm tình trạng rung lắc khiến phiên bản trước khó theo dõi trong các pha bóng tốc độ cao.

Tuy nhiên, mục tiêu chính của công nghệ này không phải chỉ để phục vụ truyền hình, mà là tăng tính minh bạch. Công nghệ VAR đã gây nhiều tranh cãi trong bóng đá, một phần vì quá trình ra quyết định khó để khán giả hiểu rõ, và một phần vì hình ảnh minh họa đôi khi không đủ rõ ràng. Việc cung cấp góc quay từ trọng tài với chất lượng tốt hơn và gần như theo thời gian thực có thể giúp khán giả hiểu rõ hơn các quyết định trên sân.

Phiên bản đầu tiên của Referee View đã được thử nghiệm tại FIFA Club World Cup năm ngoái. Bản cập nhật dành cho World Cup 2026 là bước tiến kỹ thuật đáng kể, nhưng thử thách thực sự là liệu nó có thay đổi cách người hâm mộ nhìn nhận các quyết định trọng tài hay không. Nếu làm được điều đó, công nghệ này sẽ trở thành một công cụ quản trị chứ không chỉ là công cụ truyền hình.

Bên cạnh đó, hệ thống avatar cầu thủ 3D sử dụng AI được thiết kế để giải quyết một vấn đề lâu nay trong bóng đá: công nghệ bắt việt vị bán tự động. Hệ thống hiện tại vẫn hoạt động tốt, nhưng hình ảnh dùng để giải thích các quyết định việt vị đôi khi khó hiểu. Các đường kẻ khó đọc, góc nhìn không trực quan và người hâm mộ thường tranh cãi ngay cả khi quyết định của công nghệ là chính xác.

Hệ thống mới sẽ quét cầu thủ để tạo mô hình 3D chính xác, với mỗi lần quét chỉ mất khoảng một giây. Trong trận đấu, các mô hình này giúp theo dõi chuyển động của cầu thủ chính xác hơn, ngay cả khi có va chạm hoặc bị che khuất.

Khi một tình huống việt vị được đưa lên VAR, mô hình 3D sẽ tạo ra hình ảnh minh họa vừa chính xác hơn vừa dễ hiểu hơn cho người xem. Công nghệ này đã được thử nghiệm tại FIFA Intercontinental Cup năm ngoái, khi các cầu thủ của Flamengo và Pyramids FC được quét dữ liệu trước trận đấu.

Ý tưởng cốt lõi giống với Referee View: dữ liệu tốt hơn và cách truyền đạt rõ ràng hơn sẽ thu hẹp khoảng cách giữa quyết định của công nghệ và sự chấp nhận của khán giả.

Một phần ít được nhắc tới nhưng có lẽ quan trọng nhất trong quan hệ hợp tác giữa FIFA và Lenovo là việc xây dựng một trung tâm điều hành thông minh. Theo Romy Gai, hệ thống này kết nối dữ liệu thời gian thực từ nhiều bộ phận, trận đấu, sân vận động và các đơn vị phát sóng vào một bảng điều khiển vận hành duy nhất.

Với một giải đấu diễn ra tại ba quốc gia, có hơn 180 đài truyền hình và khoảng sáu tỷ khán giả, việc điều phối vận hành chính là yếu tố quyết định. Trung tâm điều hành này thực chất là xương sống AI doanh nghiệp đứng phía sau các công nghệ AI mà FIFA công bố.

Việc FIFA loại bỏ vai trò của các ban tổ chức địa phương cũng là một thay đổi lớn. Điều này đồng nghĩa với việc FIFA phải trực tiếp chịu trách nhiệm cho nhiều hoạt động trước đây do các tổ chức quốc gia đảm nhận. AI không chỉ hỗ trợ quyết định này, mà chính là yếu tố khiến nó trở nên khả thi.

Football AI Pro được xây dựng trên Football Language Model, một mô hình ngôn ngữ chuyên biệt cho bóng đá được huấn luyện bằng dữ liệu do FIFA sở hữu. Đây là một tài sản rất giá trị. Một mô hình ngôn ngữ thông thường có thể trả lời câu hỏi về bóng đá, nhưng một mô hình được huấn luyện bằng hàng trăm triệu dữ liệu của FIFA có thể tạo ra các phân tích chính xác và chuyên sâu về giải đấu mà mô hình chung khó có thể tái tạo.

Tác động của công nghệ này không chỉ dừng lại ở World Cup 2026. FIFA cho biết trong tương lai Football AI Pro có thể được cung cấp cho cả người hâm mộ, chứ không chỉ cho các đội tuyển. Ngoài ra, 211 liên đoàn thành viên của FIFA cũng nằm trong kế hoạch sử dụng hệ thống này.

Nếu mô hình hoạt động hiệu quả tại World Cup, nó có thể trở thành nền tảng cho một dự án lớn hơn nhiều: đưa khả năng phân tích dữ liệu bóng đá đến các liên đoàn và giải đấu trên toàn thế giới, đặc biệt là những nơi hiện gần như chưa có công cụ phân tích chuyên sâu.

Đó chính là câu chuyện AI doanh nghiệp lớn hơn phía sau những thông báo của FIFA tuần này. World Cup chỉ là bước thử nghiệm. Việc FIFA xây dựng gì tiếp theo trên nền tảng đó mới là quá trình triển khai thực sự.