Dùng AI để hỏi về sức khỏe: 4 mẹo giúp bạn nhận được câu trả lời chính xác hơn

Mỗi ngày, hàng triệu người tìm đến các chatbot AI như ChatGPT, Gemini hay Claude để hỏi về các vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, điều không phải ai cũng nhận ra là việc nhận được câu trả lời đúng không hề đơn giản — ngay cả khi AI trả lời rất “tự tin”.

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vẫn tồn tại những hạn chế đáng kể. Có nghiên cứu chỉ ra rằng chatbot thường xuyên thất bại trong việc phát hiện thông tin y tế sai lệch. Một nghiên cứu khác cho thấy hệ thống AI chuyên về sức khỏe có xu hướng đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của bệnh trong nhiều trường hợp, kể cả những tình huống khẩn cấp.

Điều đáng nói là vấn đề không chỉ nằm ở AI, mà còn ở cách con người đặt câu hỏi. Sự kết hợp giữa cách chatbot được thiết kế để “làm hài lòng người dùng” và cách người dùng cung cấp thông tin đôi khi tạo ra những kết quả khó lường.

Nếu bạn vẫn muốn sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ tra cứu sức khỏe, dưới đây là những nguyên tắc quan trọng giúp bạn tăng độ chính xác của câu trả lời.

Hãy “kiểm tra” chatbot trước khi tin tưởng

Một cách tiếp cận khá thông minh là thử thách chatbot bằng những thông tin sai lệch mà bạn đã biết trước.

Ví dụ, bạn có thể hỏi về một thuyết âm mưu y tế như vaccine COVID-19 có gắn chip theo dõi hay không, hoặc các tranh cãi như việc fluoride trong nước uống có an toàn không. Nếu chatbot phản hồi thiếu nhất quán hoặc đồng tình với thông tin sai, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy bạn không nên tin tưởng nó trong các câu hỏi quan trọng hơn.

Các nghiên cứu cho thấy chatbot có thể bị “đánh lừa” tùy vào cách thông tin được trình bày. Thậm chí, khi thông tin sai được đặt trong bối cảnh giống như ghi chú của bác sĩ, AI còn dễ bỏ sót sai lệch hơn. Điều này cho thấy độ chính xác của AI không chỉ phụ thuộc vào dữ liệu, mà còn phụ thuộc rất nhiều vào ngữ cảnh.

Cách bạn đặt câu hỏi ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả

Một phát hiện đáng chú ý là cách người dùng mô tả triệu chứng có thể làm thay đổi hoàn toàn kết luận của AI.

Ví dụ, nếu bạn thêm vào câu hỏi những chi tiết như “người thân tôi nghĩ không nghiêm trọng”, chatbot có xu hướng giảm mức độ cảnh báo, ngay cả khi triệu chứng thực tế có thể nguy hiểm. Trong một số thử nghiệm, AI thậm chí ít đề xuất đi cấp cứu hơn tới 11 lần chỉ vì những tín hiệu “làm dịu” như vậy.

Điều này phản ánh một vấn đề lớn: AI không chỉ đọc dữ liệu, mà còn “diễn giải” theo ngữ cảnh bạn cung cấp. Nếu thông tin đầu vào thiếu chính xác hoặc bị thiên lệch, kết quả đầu ra cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Một nghiên cứu khác còn cho thấy sự kết hợp giữa người dùng và AI đôi khi cho kết quả kém hơn cả việc tra cứu thông tin truyền thống. Nguyên nhân chủ yếu là do người dùng không đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng của triệu chứng hoặc đặt câu hỏi chưa đủ chính xác.

Hãy đặt câu hỏi như một chuyên gia

Cùng một chatbot, nhưng cách sử dụng của bác sĩ và bệnh nhân có thể cho ra kết quả hoàn toàn khác nhau.

Các chuyên gia y tế có kinh nghiệm biết cách chọn lọc thông tin quan trọng khi đặt câu hỏi, từ tiền sử bệnh, triệu chứng hiện tại cho đến các yếu tố liên quan. Trong khi đó, người dùng phổ thông thường không biết đâu là chi tiết cần thiết, dẫn đến prompt thiếu chính xác.

Điều này khiến AI dễ đưa ra kết luận sai hoặc không đầy đủ. Nguy cơ càng lớn khi người dùng lại hiểu sai câu trả lời của chatbot.

Dù vậy, AI vẫn có thể hữu ích nếu được sử dụng đúng cách. Nó có thể giúp bạn có cái nhìn ban đầu về vấn đề sức khỏe, nhưng không nên thay thế hoàn toàn tư vấn y tế chuyên nghiệp — đặc biệt trong các tình huống nghiêm trọng như đau ngực dữ dội, khó thở, lú lẫn hoặc yếu liệt một bên cơ thể.

Luôn yêu cầu nguồn và kiểm chứng lại thông tin

Một trong những bước quan trọng nhất là yêu cầu chatbot cung cấp nguồn cho thông tin mà nó đưa ra.

Tuy nhiên, việc chỉ nhìn danh sách link là chưa đủ. Bạn cần mở các nguồn đó để kiểm tra xem chúng có đáng tin cậy hay không. Nếu thông tin đến từ những nguồn không rõ ràng, chẳng hạn như các bài đăng thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội, bạn nên hết sức thận trọng.

Ngược lại, nếu nguồn dẫn đến các tổ chức y tế uy tín, khả năng cao thông tin đó phản ánh đồng thuận khoa học hiện tại.

Một cách kiểm tra chéo hiệu quả khác là hỏi thêm một chatbot khác với cùng dữ liệu. Nếu hai hệ thống độc lập đưa ra kết luận tương tự, mức độ tin cậy sẽ cao hơn.

AI đang mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới trong việc tra cứu thông tin sức khỏe. Tuy nhiên, nó không phải là “bác sĩ ảo” hoàn hảo.

Giá trị thực sự của AI nằm ở việc hỗ trợ, không phải thay thế. Nó có thể giúp bạn hiểu vấn đề nhanh hơn, nhưng vẫn cần sự kiểm chứng và đánh giá từ con người — đặc biệt là các chuyên gia y tế.

Trong tương lai, các công cụ AI có thể tiến gần hơn tới cách một bác sĩ thực sự làm việc: đặt câu hỏi, thu thập thông tin đầy đủ và đưa ra quyết định dựa trên bối cảnh toàn diện. Nhưng ở thời điểm hiện tại, cách sử dụng AI thông minh nhất vẫn là: tham khảo, kiểm chứng và không phụ thuộc hoàn toàn.