3 thói quen xấu đang âm thầm “giết chết” SSD của bạn

Bất chấp những lo ngại ban đầu, SSD trong thực tế lại bền bỉ hơn rất nhiều so với những gì người ta từng nghĩ. Cá nhân tôi đang dùng vài chiếc SSD khá già, thậm chí có cái đã gần 10 năm tuổi. Chúng vẫn hoạt động ổn định, và nếu sử dụng cẩn thận thì có lẽ tôi còn dùng được thêm nhiều năm nữa. Tuy vậy, tôi cũng từng “tiễn sớm” không ít SSD, và có ba thói quen quan trọng mà bạn nên tránh nếu muốn kéo dài tuổi thọ ổ lưu trữ này lâu nhất có thể.

Tránh các tác vụ ghi dữ liệu liên tục làm hao mòn độ bền

Cách SSD hoạt động – và cách nó “chết” – đôi khi khá phản trực giác. Bên trong SSD là các ô nhớ, mỗi ô giữ một mức điện tích để biểu diễn giá trị nhị phân. Ở mức cơ bản nhất, có điện tích thì là một giá trị, điện tích thấp hơn thì là giá trị còn lại. Với loại bộ nhớ bền bỉ nhất là SLC (single-level cell), mỗi ô chỉ lưu đúng một bit dữ liệu.

Mỗi lần bạn thay đổi điện tích trong ô nhớ, lớp cách điện của nó sẽ bị suy yếu một chút, khiến khả năng giữ điện tích giảm dần. Với SSD SLC, điều này không quá nghiêm trọng vì hệ thống chỉ cần phân biệt hai mức điện áp rất khác nhau. Ngay cả khi điện tích bị rò rỉ đáng kể, bộ điều khiển vẫn có thể nhận biết ô nhớ đang ở trạng thái nào. Vì vậy, SSD SLC phải bị mài mòn rất nhiều thì mới gặp lỗi do ghi dữ liệu.

Vấn đề là lưu một bit trên mỗi ô nhớ khiến SSD trở nên cực kỳ đắt đỏ. Đó là lý do hầu hết SSD hiện nay sử dụng bộ nhớ đa mức, lưu nhiều bit trong cùng một ô bằng cách chia nhỏ các mức điện áp. Cách này giúp tiết kiệm chi phí và tăng dung lượng, nhưng đánh đổi là các mức điện áp nằm rất sát nhau, khiến việc phân biệt trở nên khó khăn hơn nhiều khi ô nhớ bắt đầu xuống cấp.

Dù vậy, các SSD đa mức hiện đại vẫn được trang bị rất nhiều cơ chế bù trừ để tăng độ bền ghi, đủ cho hầu hết người dùng thông thường. Tuy nhiên, nhà sản xuất chỉ cam kết SSD hoạt động ổn định trong một giới hạn TBW (terabytes written) nhất định, và mọi thứ vượt quá con số đó đều chỉ là “lãi thêm”.

Điều này có nghĩa là bạn không nên dùng các SSD đa mức giá rẻ làm ổ chính cho những công việc ghi dữ liệu nặng và liên tục. Ví dụ, nếu bạn dựng video, hãy dùng một SSD phụ làm ổ scratch và chấp nhận coi nó là linh kiện tiêu hao. Ngược lại, SSD loại này lại rất phù hợp để cài game, vì sau khi cài đặt xong, lượng dữ liệu ghi thêm không nhiều và bạn cũng không xóa – tải lại game mỗi ngày.

Giữ SSD luôn mát và được quản lý nhiệt tốt

Một nguyên nhân lớn làm SSD nhanh xuống cấp là việc xóa – ghi dữ liệu, nhưng nhiệt độ cũng là yếu tố nguy hiểm không kém. Nhiệt cao gây ra nhiều vấn đề cho bộ nhớ flash, đến mức các thông số tuổi thọ của SSD luôn đi kèm điều kiện nhiệt độ thử nghiệm.

Nhiệt độ cao khiến electron dễ thoát khỏi ô nhớ hơn, và trong chu kỳ xóa – ghi, lớp cách điện bị tổn hại nghiêm trọng hơn. SSD có thể tự bảo vệ bằng cách giảm tốc độ (throttle) để hạ nhiệt và tránh hỏng hóc tức thì, nhưng nếu liên tục chạy ở nhiệt độ cao, tuổi thọ của nó sớm muộn cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Bạn có thể dùng các công cụ như HWMonitor để theo dõi nhiệt độ SSD. Hãy để chương trình chạy nền trong lúc bạn làm việc hoặc chơi game như bình thường, sau đó kiểm tra mức nhiệt cao nhất mà SSD đạt được. Tùy từng mẫu ổ, nhưng nhìn chung bạn không nên để SSD vượt quá 70°C. Trên thực tế, nhiều ổ sẽ tự giảm hiệu năng trước ngưỡng này. Mục tiêu lý tưởng là giữ nhiệt độ khi tải nặng ở mức thấp 60°C hoặc dưới 60°C.

Nếu có thể, hãy gắn heatsink cho SSD. Với laptop, đảm bảo SSD tiếp xúc tốt với hệ thống tản nhiệt sẵn có. Với máy bàn, SSD cũng cần được hưởng luồng gió trong thùng máy, vì vậy việc có ít nhất một quạt case thổi gió qua khu vực ổ lưu trữ là rất đáng khuyến khích.

Dùng công cụ của hệ điều hành để giảm áp lực không cần thiết

Các hệ điều hành hiện đại đã làm rất nhiều thứ để giúp SSD bền hơn, nên bạn không cần tinh chỉnh sâu như thời kỳ đầu SSD mới phổ biến. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể giảm bớt hoạt động nền không cần thiết. Ví dụ, nếu không cần tìm kiếm tức thì, bạn có thể tắt lập chỉ mục (indexing) cho một số ổ đĩa nhất định. Chẳng hạn, ổ phụ chỉ chứa game hoặc ổ scratch cho công việc dựng video thì không thực sự cần được lập chỉ mục. Dù vậy, với phần lớn người dùng, việc này cũng không tạo ra khác biệt quá lớn.

Việc chọn chế độ nguồn cân bằng hoặc tiết kiệm điện – trừ khi bạn cần hiệu năng tối đa mọi lúc – cũng giúp SSD ít bị stress hơn và giảm nhiệt độ khi hoạt động.

Bạn cũng có thể cân nhắc chuyển các thư mục như Downloads hoặc những vị trí thường xuyên ghi dữ liệu sang ổ phụ thay vì ổ hệ thống.

Cuối cùng là lời khuyên quen thuộc về việc để trống 10–20% dung lượng SSD làm overprovisioning. Cá nhân tôi không quá tin vào điều này, vì SSD hiện đại đã có sẵn một phần dung lượng ẩn cho mục đích đó. Tuy nhiên, bạn vẫn nên để trống một ít dung lượng trên ổ hệ thống cho file hoán đổi, và thực tế thì SSD khi gần đầy cũng sẽ ghi dữ liệu chậm hơn đáng kể.