Nghiên cứu: Chatbot AI có thể khiến cách suy nghĩ của con người ngày càng giống nhau

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học Trends in Cognitive Sciences cho rằng việc sử dụng các chatbot AI ngày càng phổ biến có thể đang làm giảm sự đa dạng trong cách con người suy nghĩ và diễn đạt ý tưởng.

Công trình nghiên cứu mang tên “The homogenizing effect of large language models on human expression and thought” cho rằng sự phụ thuộc ngày càng lớn vào các mô hình ngôn ngữ lớn – chẳng hạn như ChatGPT – có thể khiến cách viết, lập luận và giao tiếp của nhiều người dần trở nên giống nhau hơn.

Theo ông Zhivar Sourati, nhà khoa học máy tính tại University of Southern California và cũng là tác giả chính của nghiên cứu, sự đa dạng trong ngôn ngữ và cách lập luận không chỉ phản ánh sự phong phú của văn hóa mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sáng tạo và đổi mới.

Ông cho rằng những khác biệt trong góc nhìn và cách diễn đạt giúp cộng đồng có nhiều cách tiếp cận hơn khi giải quyết các vấn đề phức tạp.

Nội dung do AI tạo ra thường ít biến thiên hơn

Theo nhóm nghiên cứu, văn bản do các mô hình ngôn ngữ lớn tạo ra thường có mức độ biến thiên thấp hơn so với nội dung do con người tự viết. Điều này có nghĩa là nếu người dùng thường xuyên dựa vào AI để viết hoặc suy luận, cách tư duy và biểu đạt của họ có thể dần bị “chuẩn hóa”.

Theo thời gian, hiện tượng này có thể khiến nhiều người dùng suy nghĩ theo những khuôn mẫu tương tự nhau , thay vì phát triển các cách tiếp cận đa dạng.

AI không chỉ tìm kiếm thông tin, mà còn tạo ra lập luận

Sourati cho rằng trong quá khứ, nhiều công nghệ cũng từng ảnh hưởng đến cách con người tiếp cận thông tin và nhận thức thế giới xung quanh.

Ví dụ, Internet giúp thông tin lan truyền nhanh hơn, còn hệ thống định vị GPS khiến con người ít phải sử dụng khả năng định hướng không gian như trước. Tuy nhiên, những công cụ đó chủ yếu đóng vai trò lưu trữ hoặc truy xuất thông tin.

Trong khi đó, các mô hình ngôn ngữ lớn lại hoạt động khác. Chúng không chỉ tìm kiếm dữ liệu mà còn tự xây dựng lập luận và tạo ra câu trả lời thay cho người dùng. Điều này có thể khiến quá trình suy nghĩ của con người bị ảnh hưởng theo một cách sâu hơn.

Nguy cơ làm suy giảm tính đa dạng về quan điểm, tư duy

Các tác giả của nghiên cứu cảnh báo rằng nếu tư duy của nhiều người dần trở nên đồng nhất, xã hội có thể mất đi một phần tính đa nguyên, tức sự tồn tại song song của nhiều quan điểm và cách tiếp cận khác nhau.

Sự đa dạng trong tư duy từ lâu được xem là yếu tố quan trọng giúp hình thành trí tuệ tập thể và khả năng thích nghi của xã hội. Khi nhiều người tiếp cận vấn đề theo các góc nhìn khác nhau, cơ hội tìm ra giải pháp mới cũng cao hơn.

Ngược lại, nếu cách suy nghĩ ngày càng giống nhau, khả năng thích ứng của cộng đồng trước những thách thức mới có thể bị suy giảm.

Sourati cũng cho rằng tác động của AI không chỉ dừng ở việc thay đổi cách con người viết hay nói. Theo ông, các mô hình ngôn ngữ lớn còn có thể âm thầm định hình những gì được xem là lập luận hợp lý hoặc quan điểm đáng tin cậy.

Ảnh hưởng có thể lan sang cả người không dùng AI

Một điểm đáng chú ý khác mà nhóm nghiên cứu đề cập là tác động của AI có thể lan rộng ngay cả với những người không trực tiếp sử dụng chatbot.

Sourati cho rằng nếu phần lớn những người xung quanh đều nói và suy nghĩ theo một khuôn mẫu tương tự – vốn chịu ảnh hưởng từ AI – thì những người khác cũng có thể cảm thấy áp lực phải điều chỉnh cách diễn đạt của mình để phù hợp với môi trường giao tiếp đó.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ bác sĩ tâm lý học Owen Muir. Theo ông, một dạng “ngôn ngữ trung bình hóa” đang dần xuất hiện trong giao tiếp hàng ngày, ngay cả khi cuộc trò chuyện không có sự tham gia trực tiếp của công nghệ.