AI Burnout là gì? Vì sao AI có thể khiến bạn làm việc nhiều hơn và kiệt sức

Một trong những lời hứa hấp dẫn nhất của trí tuệ nhân tạo (AI) là giúp con người thoát khỏi những công việc lặp đi lặp lại, tốn thời gian để tập trung vào các hoạt động mang lại nhiều giá trị hơn hoặc đơn giản là có thêm thời gian tận hưởng cuộc sống. Thế nhưng, một nghiên cứu mới được công bố trên Harvard Business Review lại cho thấy thực tế đang diễn ra theo chiều hướng ngược lại: những người tích cực ứng dụng AI nhất lại có xu hướng làm việc nhiều hơn, mệt mỏi hơn và đối mặt với nguy cơ kiệt sức cao hơn.

Nghiên cứu của Giáo sư Aruna Ranganathan (Đại học California, Berkeley) và Xingqi Maggie Ye chỉ ra rằng: "AI khiến việc làm thêm trở nên dễ dàng hơn, nhưng cũng khiến con người khó dừng lại hơn." Khi ChatGPT, Claude Code cùng hàng loạt công cụ AI liên tục mở ra những khả năng mới, nhiều người bắt đầu ôm đồm thêm dự án, học thêm kỹ năng và tự đảm nhận những công việc vốn trước đây phải cần cả một nhóm chuyên gia. Điều này làm dấy lên một khái niệm mới: AI Burnout – tình trạng kiệt sức do lạm dụng AI.

Vì sao AI lại có thể khiến con người kiệt sức?

Theo báo cáo của Harvard Business Review , AI không phải lúc nào cũng giúp giảm khối lượng công việc. Trái lại, với nhiều người, AI lại khiến danh sách việc cần làm ngày càng dài hơn.

Những nhiệm vụ từng được xem là quá phức tạp hoặc cần nhiều chuyên gia phối hợp giờ đây dường như có thể hoàn thành bởi một cá nhân với sự hỗ trợ của AI. Một quản lý dự án có thể tự tạo ứng dụng bằng vibe coding thay vì chờ đội ngũ lập trình. Bộ phận marketing có thể tự viết nội dung quảng cáo, thiết kế landing page hay chỉnh sửa video mà trước đây phải giao cho copywriter hoặc editor. Đội ngũ tài chính cũng có thể tự xây dựng dashboard và mô hình dự báo thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các chuyên gia dữ liệu.

Những thay đổi này rõ ràng mang lại nhiều cơ hội đổi mới, nhưng cũng kéo theo một hệ quả ít được nhắc đến. Việc sử dụng AI hiệu quả không chỉ dừng ở việc nhập prompt. Người dùng còn phải dành thời gian học thêm nhiều lĩnh vực mới, nghiên cứu cách vận hành công cụ, chỉnh sửa kết quả và liên tục thử nghiệm để đạt được đầu ra như mong muốn.

Sau giai đoạn hưng phấn ban đầu với cảm giác "AI có thể làm được mọi thứ", nhiều người rơi vào tình trạng phải xử lý hàng loạt dự án dang dở. Họ không muốn từ bỏ vì đã đầu tư quá nhiều thời gian, nhưng cũng khó hoàn thành vì phạm vi công việc liên tục mở rộng khi phát hiện thêm những khả năng mới.

Một yếu tố khác góp phần gây nên AI Burnout là cảm giác "chỉ thêm một prompt nữa thôi". Khi AI liên tục mang lại kết quả tức thì, người dùng rất dễ rơi vào trạng thái nghiện tối ưu hóa sản phẩm của mình. Những phiên làm việc vốn chỉ kéo dài vài phút có thể nhanh chóng chiếm luôn giờ nghỉ trưa hoặc cả quãng thời gian trên đường về nhà vì luôn xuất hiện ý nghĩ rằng chỉ cần chỉnh sửa thêm một chút nữa là kết quả sẽ hoàn hảo hơn.

Văn hóa làm việc cũng đang thay đổi dưới tác động của AI

Bên cạnh việc AI khiến con người tự nguyện nhận thêm việc, môi trường làm việc cũng đang thay đổi theo hướng tạo thêm áp lực.

Theo một báo cáo của The Guardian , không ít nhà sáng lập startup và nhân viên công nghệ hiện làm việc từ 12 đến 16 giờ mỗi ngày, thậm chí suốt cả tuần để duy trì lợi thế cạnh tranh. Sau nhiều đợt sa thải trong hai năm gần đây, nhiều nhân viên công nghệ cũng cảm thấy vị trí của mình ngày càng thiếu an toàn, một phần vì lo ngại AI có thể thay thế chính công việc họ đang làm.

Một số thống kê còn cho thấy số lượng việc làm công nghệ dành cho người mới bắt đầu đã giảm hơn 30%. Điều này khiến nhiều người tin rằng giai đoạn đề cao cân bằng giữa công việc và cuộc sống sau đại dịch đang dần kết thúc, nhường chỗ cho môi trường cạnh tranh khốc liệt hơn.

Ngay cả xu hướng làm việc từ xa cũng chịu tác động. Tổng thống Mỹ Donald Trump từng yêu cầu chấm dứt hình thức làm việc tại nhà đối với nhân viên liên bang với quan điểm rằng nhân viên ở nhà sẽ không làm việc hiệu quả như tại văn phòng. Khi kết hợp với áp lực phải chứng minh năng lực trong thời đại AI, nhiều người cảm thấy buộc phải làm nhiều hơn và lâu hơn để giữ vị trí của mình.

Điều đáng chú ý là xu hướng này không còn giới hạn trong lĩnh vực công nghệ. Khi AI ngày càng được triển khai rộng rãi trong tài chính, y tế, marketing và nhiều ngành nghề khác, nguy cơ kiệt sức cũng đang lan rộng sang hầu hết các lĩnh vực.

Làm thế nào để tránh AI Burnout?

Giải pháp chắc chắn không phải là ngừng sử dụng AI. Thay vào đó, điều quan trọng là hiểu rõ những rủi ro mà công nghệ này mang lại và sử dụng nó một cách có chủ đích.

Các tác giả của nghiên cứu trên Harvard Business Review khuyến nghị mỗi người nên chủ động tạo ra những "khoảng dừng có chủ đích" trong quá trình làm việc với AI. Đây là những thời điểm để tự đặt câu hỏi: mình đang sử dụng AI vì nó thực sự mang lại giá trị hay chỉ đơn giản vì mình có thể làm như vậy?

Một nguyên tắc khác là cố gắng hoàn thành hoặc chủ động từ bỏ những dự án AI đang dang dở trước khi bắt đầu ý tưởng mới. Việc khởi tạo một dự án với AI hiện nay rất dễ, nhưng hoàn thành nó thường khó hơn nhiều vì phạm vi công việc có xu hướng liên tục mở rộng khi xuất hiện thêm những tính năng hoặc ý tưởng mới.

Ngoài ra, đừng xem AI là công cụ dành cho những cuộc chiến đơn độc. Nhiều dự án AI bắt đầu từ ý tưởng của một cá nhân nên rất dễ phát triển theo hướng tự làm tất cả. Việc xây dựng các nhóm làm việc cùng AI sẽ giúp nhiều người cùng đánh giá dự án, phát hiện sớm các vấn đề, xác định giới hạn cần thiết và tránh những buổi làm việc kéo dài đến khuya chỉ vì muốn hoàn thiện thêm vài prompt.

Quan trọng nhất, hãy luôn nhớ mục tiêu ban đầu của AI là giúp con người giảm bớt khối lượng công việc, chứ không phải khiến chúng ta làm nhiều hơn. Nếu việc ứng dụng AI đang khiến bạn ngày càng bận rộn, căng thẳng và khó dừng lại, rất có thể vấn đề không nằm ở công nghệ mà ở cách bạn đang sử dụng nó. Chủ động kiểm soát khối lượng công việc và thường xuyên đánh giá tác động của AI đối với sức khỏe tinh thần là cách tốt nhất để ngăn AI Burnout trước khi nó trở thành một gánh nặng thực sự.