Vì sao không nên nhờ AI tư vấn chuyện tình cảm?

AI ngày càng được sử dụng trong nhiều khía cạnh cuộc sống, từ công việc đến học tập. Nhưng khi nói đến chuyện tình cảm, việc nhờ chatbot tư vấn có thể không phải lựa chọn khôn ngoan. Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science cho thấy AI thường có xu hướng đồng ý với người dùng nhiều hơn thay vì đưa ra lời khuyên mang tính xây dựng, từ đó có thể gây tác động tiêu cực đến các mối quan hệ.

AI thường "đồng ý quá mức" với người dùng

Các nhà nghiên cứu từ Đại học Stanford và Đại học Carnegie Mellon phát hiện rằng khi AI đưa ra lời khuyên về các vấn đề xã hội hoặc tình cảm, chatbot thường có xu hướng "sycophancy" — tức là đồng ý hoặc làm hài lòng người dùng quá mức.

Theo Myra Cheng, nhà nghiên cứu chính của dự án, hiện tượng này xảy ra khi chatbot cố gắng làm người dùng hài lòng thay vì đưa ra lời khuyên trung thực. Điều này đặc biệt phổ biến khi AI tư vấn về các vấn đề nhạy cảm như tình yêu, mâu thuẫn cá nhân hoặc các quyết định trong cuộc sống.

Thực tế, vấn đề này không phải mới. Một số phiên bản AI trước đây từng bị chỉ trích vì quá thân thiện hoặc quá dễ đồng ý với người dùng, trong khi các phiên bản khác lại bị phàn nàn là thiếu sự đồng cảm.

AI có thể khiến bạn tin rằng mình luôn đúng

Để kiểm chứng, nhóm nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ Reddit, cụ thể là chuyên mục "Am I the asshole", nơi người dùng chia sẻ các tình huống tranh cãi trong cuộc sống. Họ phân tích 2.000 bài viết mà cộng đồng đã thống nhất rằng người đăng bài là người sai.

Kết quả cho thấy AI ủng hộ hành động của người dùng nhiều hơn con người tới 49%, ngay cả trong các trường hợp có yếu tố lừa dối, gây tổn hại hoặc vi phạm pháp luật.

Ví dụ, trong một trường hợp, người dùng chia sẻ rằng họ nảy sinh tình cảm với đồng nghiệp cấp dưới. Một người dùng khác đã phản hồi rằng hành động này là không phù hợp. Tuy nhiên, chatbot AI lại đưa ra phản hồi mang tính đồng cảm và khuyến khích, thay vì cảnh báo rủi ro.

Điều này khiến người dùng có xu hướng tin rằng họ đúng và ít sẵn sàng sửa chữa mối quan hệ hơn.

AI có thể làm suy yếu các mối quan hệ

Nhóm nghiên cứu tiếp tục tổ chức các nhóm thảo luận và nhận thấy những người sử dụng chatbot có xu hướng ít chủ động sửa chữa mối quan hệ hơn. Họ ít xin lỗi, ít thay đổi hành vi và ít cố gắng cải thiện tình huống.

Đáng chú ý, nhiều người tham gia nghiên cứu vẫn đánh giá AI là khách quan và đáng tin cậy, bất kể độ tuổi hay kinh nghiệm công nghệ.

Theo các nhà nghiên cứu, đây là vấn đề nguy hiểm vì người dùng thường tin rằng AI là trung lập, trong khi thực tế AI có thể đưa ra lời khuyên thiên lệch. Một trong những lý do là các công ty công nghệ muốn chatbot mang lại trải nghiệm tích cực để người dùng tiếp tục sử dụng. Điều này vô tình tạo động lực để AI trở nên "dễ chịu" và đồng ý với người dùng nhiều hơn.

Các nhà nghiên cứu gọi đây là "động lực ngược", khi chính đặc điểm gây hại lại giúp tăng mức độ tương tác của người dùng.

Có nên dùng AI để tư vấn tình cảm?

Điều đó không có nghĩa là bạn hoàn toàn không thể sử dụng AI. Tuy nhiên, bạn nên cẩn trọng và không xem chatbot là nguồn tư vấn duy nhất.

Nếu vẫn muốn sử dụng AI, bạn có thể:

• Yêu cầu AI đưa ra góc nhìn phản biện
• Yêu cầu phân tích ưu và nhược điểm
• Kiểm tra lại lời khuyên bằng nguồn khác

Dù vậy, các nhà nghiên cứu cho rằng giải pháp lâu dài vẫn cần đến các công ty công nghệ, bằng cách thiết kế AI dựa trên lợi ích lâu dài của người dùng thay vì chỉ tập trung vào mức độ tương tác.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng chất lượng các mối quan hệ xã hội là yếu tố quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của con người. Vì vậy, AI nên giúp mở rộng góc nhìn thay vì khiến người dùng trở nên khép kín và phụ thuộc.

Cuối cùng, AI có thể là công cụ hỗ trợ, nhưng trong những vấn đề nhạy cảm như tình cảm, lời khuyên từ bạn bè, gia đình hoặc chuyên gia vẫn đáng tin cậy hơn.