Điều gì sẽ xảy ra khi AI chính thức trở thành đồng nghiệp của bạn?

Một sự thay đổi âm thầm nhưng khó đảo ngược đang diễn ra trong phương thức làm việc của chúng ta. Mỗi ngày trôi qua, tôi nhận thấy mình sử dụng AI nhiều hơn. Tôi trao đổi qua lại ít hơn và cũng ít nghi ngờ hơn, bởi qua thời gian, AI ngày càng đưa ra những câu trả lời “đủ đúng” trong phần lớn trường hợp.

Vai trò của tôi đang dần chuyển từ tạo ra nội dung sang kiểm chứng nội dung . Tôi cũng bắt đầu quen với việc để AI xử lý những công việc mà trước đây tôi từng nghĩ chỉ có chuyên môn của mình mới làm được.

Khi AI bắt đầu làm những việc bạn từng yêu thích

Tôi từng nói đùa rằng mình sẽ không bao giờ dùng ChatGPT để lên kế hoạch du lịch. Đó là “sân chơi” của tôi. Tôi thích mở hàng chục tab, so sánh khu vực, đọc review và tự xây dựng lịch trình hoàn hảo.

Thế nhưng cách đây một tuần, tôi đã thử hỏi ChatGPT về những điều cần biết khi lần đầu đến một vùng biển mới lạ. Chỉ trong vài giây, tôi đã có một danh sách đầy đủ những điều cần làm, mà không cần mở thêm bất kỳ tab nào.

Điều đó khiến tôi phải dừng lại suy nghĩ. Nếu AI có thể xử lý một việc mà tôi thực sự yêu thích và tự hào, thì điều đó có nghĩa gì với phần còn lại trong công việc của tôi?

Không lâu trước đây, công việc của tôi với vai trò tư vấn phân tích dữ liệu khá dài và nhiều bước. Tôi bắt đầu bằng việc xác định bài toán kinh doanh, sau đó tìm nguồn dữ liệu phù hợp. Tiếp theo là viết code từ đầu để làm sạch dữ liệu, phân tích, xử lý lỗi, debug và kiểm tra các trường hợp đặc biệt. Sau khi hoàn thành phần kỹ thuật, tôi sẽ xây dựng báo cáo và chuyển đổi kết quả kỹ thuật thành câu chuyện kinh doanh. Phần lớn giá trị của tôi nằm ở việc thực hiện toàn bộ quy trình này. Theo thời gian, tôi xây dựng thế mạnh riêng là khả năng chuyển đổi dữ liệu thành insight kinh doanh và ngược lại.

Ngày nay, AI thường là “người đầu tiên” tiếp xúc với vấn đề của tôi. Ban đầu, tôi chỉ thử nghiệm với prompt, mô tả bối cảnh kinh doanh, cấu trúc dữ liệu và mục tiêu mong muốn. Nhưng sau khi nhận thấy năng suất tăng đáng kể, tôi bắt đầu phụ thuộc vào AI nhiều hơn.

AI hiện có thể viết code xử lý dữ liệu, đề xuất cải thiện mô hình, phát hiện insight mới, tạo tài liệu và thậm chí viết tóm tắt cho lãnh đạo. Theo cách này, AI đã trở thành “nhà phân tích đầu tiên” trong quy trình làm việc của tôi.

Sự thay đổi này không diễn ra trong một ngày. Nó diễn ra từ từ trong nhiều tháng. Giờ đây, khi có vấn đề cần xử lý, phản xạ đầu tiên của tôi là tìm đến AI, thậm chí trước khi tự suy nghĩ kỹ. Điều này vừa khiến tôi hào hứng, vừa khiến tôi cảm thấy lo lắng.

Bởi sự thay đổi này không mang tính tuyến tính, mà mang tính bùng nổ. AI không chỉ cải thiện một kỹ năng, mà đang tiến bộ đồng thời ở nhiều lĩnh vực như lập trình, phân tích và viết lách.

Lợi thế cạnh tranh của con người sẽ nằm ở đâu?

AI đang dần trở thành một lớp nền chung cho các công việc liên quan đến tư duy. Tôi không biết liệu AI có thể tái tạo sự đồng cảm của con người hay không, hoặc liệu những mối quan hệ xây dựng qua nhiều năm có thể tự động hóa được hay không. Nhưng rõ ràng, những người thích nghi tốt nhất sẽ là những người tiếp cận AI với sự tò mò thay vì né tránh nó.

Trước đây, tôi nghĩ rằng việc biết SQL, xây dựng mô hình và xử lý dữ liệu là lợi thế cạnh tranh. Nhưng hiện nay, những kỹ năng này đang dần được AI tự động hóa. Điều đó khiến tôi nhận ra rằng lợi thế cạnh tranh đang dịch chuyển.

Thay vì nằm ở kỹ năng kỹ thuật, lợi thế mới dường như nằm ở cách bạn suy nghĩ trước khi sử dụng công cụ. Đây là điều mà AI chưa thể thay thế hoàn toàn.

Để thích nghi với sự thay đổi này, tôi bắt đầu sử dụng AI trực tiếp trong quy trình làm việc, không chỉ để tìm kiếm thông tin mà còn cho toàn bộ chu trình phân tích. Tôi cũng học cách kiểm tra lại kết quả, hiểu khi nào nên tin vào AI và khi nào cần thận trọng. Đồng thời, tôi nhận ra rằng vai trò của analyst đang thay đổi, từ người viết query sang người đặt câu hỏi, kiểm chứng dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định.

Một yếu tố quan trọng khác là luôn gắn với bài toán kinh doanh. Càng hiểu rõ ngữ cảnh thực tế, bạn càng khó bị thay thế. AI có thể xử lý dữ liệu, nhưng hiểu mục tiêu kinh doanh vẫn là lợi thế của con người.

AI không còn chỉ là một công cụ hỗ trợ nữa. Trong nhiều trường hợp, AI đang trở thành điểm khởi đầu của quy trình làm việc. Dù con người có thể không còn là “nhà phân tích đầu tiên”, chúng ta vẫn là người đặt câu hỏi đúng, hiểu câu trả lời và quyết định bước tiếp theo.

Và vai trò đó, hiện tại, vẫn quan trọng hơn bao giờ hết.