Vì sao mạng xã hội luôn bị cho là độc hại, dù thực tế không như vậy?

Mạng xã hội thường mang lại cảm giác đầy tiêu cực và độc hại, nhưng thực tế lại không nghiêm trọng như nhiều người vẫn nghĩ. Các nghiên cứu cho thấy phần lớn nội dung gây hại trên mạng đến từ một nhóm người dùng rất nhỏ – những người đăng bài thường xuyên và có xu hướng phát ngôn lớn tiếng hơn hẳn số đông còn lại.

Nhiều người tin rằng hành vi thù địch gần như chiếm ưu thế trên các nền tảng trực tuyến. Tuy nhiên, các dữ liệu nghiên cứu lại cho thấy nhận định này lệch khá xa so với thực tế. Không ít người cho rằng gần một nửa người dùng trên các nền tảng lớn thường xuyên đăng bình luận xúc phạm hoặc mang tính công kích. Trên thực tế, mức độ “độc hại” nghiêm trọng trên mạng hiếm hơn rất nhiều.

Chẳng hạn, người ta ước tính rằng khoảng 43% người dùng Reddit thường viết những bình luận cực kỳ tiêu cực, trong khi bằng chứng thực tế cho thấy con số này chỉ vào khoảng 3%. Khoảng cách rất lớn giữa cảm nhận và sự thật này vô tình nuôi dưỡng tâm lý bi quan, khiến nhiều người tin rằng xã hội đang trở nên thù địch và chia rẽ về mặt đạo đức hơn nhiều so với thực tế.

Các nhà nghiên cứu đo lường nhận thức về độc hại trực tuyến như thế nào?

Để lý giải vì sao những niềm tin này lại phổ biến đến vậy, nhóm nghiên cứu do Angela Y. Lee và Eric Neumann dẫn đầu đã thực hiện một khảo sát với 1.090 người trưởng thành tại Mỹ thông qua nền tảng nghiên cứu trực tuyến CloudResearch Connect. Nghiên cứu này so sánh nhận thức của người tham gia về hành vi gây hại trên mạng với các dữ liệu cấp nền tảng đã được công bố trong những nghiên cứu trước đó.

Mục tiêu của họ là xác định xem suy nghĩ của công chúng có phản ánh đúng những gì thực sự đang diễn ra trên các mạng xã hội lớn hay không. Kết quả cho thấy người tham gia khảo sát liên tục đánh giá quá cao mức độ phổ biến của hành vi tiêu cực. Họ tin rằng những người bình luận độc hại trên Reddit nhiều gấp 13 lần so với con số thực tế.

Tình trạng tương tự cũng xảy ra với Facebook. Trung bình, người tham gia khảo sát đoán rằng khoảng 47% người dùng Facebook chia sẻ tin giả, trong khi các nghiên cứu chỉ ra rằng con số thực tế chỉ khoảng 8,5%. Những kết quả này cho thấy nhiều người mặc định rằng nội dung gây hại là “chuẩn mực”, dù trên thực tế nó chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng hoạt động trên nền tảng.

Vì sao khả năng nhận diện đúng vẫn không làm thay đổi niềm tin?

Nhóm nghiên cứu cũng xem xét liệu vấn đề có nằm ở việc người dùng không nhận ra nội dung độc hại hay không. Để kiểm tra điều này, họ yêu cầu người tham gia thực hiện một bài kiểm tra nhận diện tín hiệu – một dạng bài test tâm lý nhằm đo lường khả năng xác định chính xác các ví dụ cụ thể trong nhiều lựa chọn khác nhau.

Kết quả cho thấy, ngay cả khi người tham gia có thể nhận diện đúng đâu là bài đăng độc hại, nhiều người trong số họ vẫn tin rằng phần lớn người dùng thường xuyên có hành vi như vậy. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở khả năng nhận biết, mà ở việc hiểu sai về quy mô.

Những bài viết gây sốc, giàu cảm xúc hoặc mang tính công kích thường nổi bật hơn và dễ in sâu vào trí nhớ. Theo thời gian, chúng khiến người dùng lầm tưởng rằng đây là hành vi phổ biến, trong khi thực chất chỉ là những trường hợp cực đoan hiếm gặp.

Điều chỉnh nhận thức đúng giúp cải thiện cái nhìn về xã hội

Trong một thí nghiệm tiếp theo, các nhà nghiên cứu kiểm tra xem việc cung cấp thông tin chính xác có giúp thay đổi thái độ hay không. Khi người tham gia được biết rằng mức độ độc hại nghiêm trọng trên mạng thực tế hiếm hơn nhiều so với họ tưởng, họ có xu hướng cảm thấy tích cực hơn.

Những người này ít tin rằng xã hội đang suy thoái về mặt đạo đức, đồng thời cũng ít cho rằng đa số mọi người ủng hộ các hành vi gây hại trên không gian mạng. Theo các tác giả, con người thường nhầm lẫn giữa một nhóm rất nhỏ nhưng cực kỳ ồn ào với phần đông công chúng.

Chỉ một số ít người dùng đăng bài với tần suất cao đã tạo ra phần lớn nội dung tiêu cực mà chúng ta thấy trên mạng, từ đó tạo ảo giác rằng hành vi này lan tràn khắp nơi. Việc giúp người dùng hiểu rõ sự khác biệt này có thể làm giảm tác động cảm xúc tiêu cực của mạng xã hội, đồng thời góp phần củng cố sự gắn kết xã hội bằng cách nhắc nhở rằng đa số mọi người trên Internet không hề có ác ý.