ReactOS tròn 30 năm tuổi: “Windows mã nguồn mở” vẫn âm thầm phát triển

ReactOS là một dự án mã nguồn mở khá đặc biệt, được nhiều người xem như một lựa chọn thay thế miễn phí cho Windows, nhất là với những ai không muốn bị “khóa chặt” trong hệ sinh thái phần mềm độc quyền của Microsoft. Mục tiêu cốt lõi của ReactOS là cho phép người dùng chạy ứng dụng và driver Windows trong một môi trường mã nguồn mở đáng tin cậy, mang nhiều nét quen thuộc của Windows XP.

Sau nhiều năm phát triển, dự án đã đạt được không ít tiến bộ, từ hỗ trợ hệ thống tập tin FAT của Microsoft, bộ nhớ đệm Registry, xử lý file .zip gốc, cho tới khả năng chạy game Hover! kinh điển ở chế độ toàn màn hình. Và giờ đây, ReactOS chính thức kỷ niệm cột mốc 30 năm hình thành.

Trong một bài blog kỷ niệm, Carl Bialorucki – lập trình viên cốt lõi của ReactOS – đã điểm lại lịch sử phát triển của hệ điều hành này, cho biết bản commit đầu tiên vào kho mã nguồn được thực hiện đúng 30 năm trước.

Giai đoạn từ năm 1996 đến 2003 là quãng thời gian ReactOS vẫn đang “tìm chỗ đứng”, sau khi dự án FreeWin95 – vốn hướng tới việc tạo bản sao của Windows 95 – bị đình trệ. ReactOS sau đó điều chỉnh hướng đi, tập trung xây dựng một nhân hệ điều hành theo kiến trúc Windows NT, rồi mới phát triển driver xoay quanh nền tảng này. Eric Kohl, người viết bộ driver lưu trữ đầu tiên cho ReactOS, từng chia sẻ rằng ông biết đến dự án trong lúc tìm mã mẫu cho các đóng góp vào WINE. Sau khi theo dõi thảo luận của cộng đồng, ông bắt đầu chuyển FreeDOS command.com thành một ứng dụng console Win32, với mục tiêu mở rộng nó để tương thích 4DOS – một trình thông dịch dòng lệnh rất mạnh vào thời điểm đó.

Ngày 4/12/1998, Eric chính thức giới thiệu bản thân và đề xuất sử dụng command.com đã chỉnh sửa làm cmd.exe tương lai của ReactOS. Sau một thời gian gửi mã nguồn và vá lỗi, ông được mời quyền ghi trực tiếp vào kho mã. Theo Eric, bầu không khí làm việc khi đó rất cởi mở và thân thiện, không có xung đột hay “chiến tranh nội bộ” như ở một số dự án khác.

ReactOS đạt phiên bản 0.1.0 vào tháng 2/2003, với giao diện dòng lệnh (CLI) có thể khởi động trực tiếp từ đĩa CD. Từ năm 2003 đến 2006, dự án ghi nhận nhiều tiến bộ, bao gồm giao diện desktop đồ họa mới và các driver bổ sung. Tuy nhiên, quá trình phát triển buộc phải tạm dừng khi xuất hiện lo ngại rằng một số đóng góp có thể sử dụng mã Windows độc quyền. Điều này dẫn tới một cuộc kiểm toán toàn diện mã nguồn nhằm tránh nguy cơ kiện tụng từ Microsoft.

Trong giai đoạn 2006–2016, ReactOS 0.3.x được phát triển với nhiều tính năng quan trọng như hỗ trợ mạng, trình quản lý gói và driver UniATA, cho phép làm việc với ổ SATA và phân vùng dung lượng lớn hơn 8GB. Đến hiện tại, dòng ReactOS 0.4.x đã hỗ trợ debug kernel bằng WinDbg khi biên dịch với MSVC, có shell đồ họa mới với kiến trúc rất giống Windows Explorer, cùng nhiều cải tiến khác.

Dù đã tồn tại suốt 30 năm, ReactOS vẫn duy trì được sự quan tâm của cộng đồng. Nói về tương lai, Bialorucki cho biết nhóm phát triển đang cân nhắc tích hợp nhiều dự án “ngoài cây” vào hệ điều hành, bao gồm môi trường build mới cho lập trình viên, driver NTFS và ATA mới, cơ chế ngẫu nhiên hóa không gian địa chỉ (ASLR) cho kernel và user mode, cũng như hỗ trợ driver GPU hiện đại dựa trên WDDM. Với những ai hứng thú, ReactOS hiện cho phép đóng góp tài chính hoặc tham gia phát triển trực tiếp trên GitHub.