Quảng cáo trợ lý AI của Lenovo gây tranh cãi vì biến con người thành “người thừa”

Chúng ta liên tục nghe, đặc biệt từ các CEO ngành AI, rằng thời của lao động con người sắp kết thúc, rằng chỉ trong 6–12 tháng nữa, AI sẽ khiến nhiều ngành nghề trở nên lỗi thời. Điều đó không quá bất ngờ, bởi họ cần thúc đẩy câu chuyện ấy để biện minh cho hàng tỷ USD đầu tư vào hạ tầng AI.

Phần lớn những lời cảnh báo “AI sẽ thay thế tất cả” thường mang tính khái quát về tương lai, chứ hiếm khi nhắm trực tiếp vào một nhóm người cụ thể. Tuy nhiên, mọi chuyện có vẻ thay đổi khi Lenovo tung ra quảng cáo giới thiệu ý tưởng AI Work Companion, vận hành bởi trợ lý AI mang tên Qira.

Quảng cáo này tạo cảm giác như một cú “đá xoáy” thẳng vào con người. Cách dàn dựng khiến nhân viên văn phòng dường như không chỉ kém hơn AI, mà còn gần như bất lực, không làm được điều gì có ý nghĩa và hoàn toàn mù mờ trước những gì diễn ra ngay trước mắt.

Câu chuyện mở đầu với Jeff – một nhân viên văn phòng – nhờ Qira viết giúp bản báo cáo mà anh ta quên chuẩn bị. Việc duy nhất Jeff làm là vẽ một bản phác thảo đơn giản, sau đó trợ lý Qira biến nó thành một báo cáo hoàn chỉnh. Tình huống này tự thân không gây tranh cãi. Ai cũng từng rơi vào cảnh quên việc và ước có một công cụ “cứu nguy” như vậy. Nếu thực sự tin tưởng AI có thể hoàn thành trọn vẹn một báo cáo quan trọng chỉ trong một lần, không ít người sẵn sàng thử.

Nhưng vấn đề nằm ở cảnh tiếp theo. Một đồng nghiệp bước vào và hỏi về ngân sách quý I của công ty. Jeff – vốn được khắc họa là nhân viên “chăm chỉ” – lại hoàn toàn không biết gì về con số này. Qira tiếp tục xuất hiện và đọc vanh vách toàn bộ thông tin mà lẽ ra Jeff phải nắm rõ.

Điều gây khó chịu hơn cả là đồng nghiệp kia lại cảm ơn Jeff vì “cập nhật thông tin”, hoàn toàn phớt lờ việc câu trả lời đến từ AI. Trớ trêu thay, Qira làm hết mọi việc, còn Jeff ngồi yên và nhận toàn bộ công lao.

Cả nhóm sau đó bước vào một cuộc họp, và một lần nữa, Qira xử lý mọi thứ. Trong suốt quảng cáo, không có lấy một hành động mang tính chuyên môn thực sự nào được thực hiện bởi con người.

Quảng cáo kết thúc bằng câu nói của Jeff sau “một ngày làm việc vất vả”: “Hôm nay mà không có bạn thì tôi không làm được đâu, đối tác ạ.” Nghe có vẻ mỉa mai hơn là biết ơn.

Có thể Lenovo chỉ đơn giản muốn nhấn mạnh sự hữu ích của trợ lý AI mới. Tuy nhiên, cách thể hiện lại vô tình làm nổi bật sự bất lực của nhân viên văn phòng. Liệu họ không thể xây dựng kịch bản nơi con người vẫn đóng vai trò chủ động, thay vì chỉ ngồi quan sát chuyên nghiệp?

Nếu đó là hình dung của doanh nghiệp về nhân viên tương lai, thì việc giữ nhân viên để làm gì? Không khó hiểu khi làn sóng sa thải diễn ra khắp nơi. Nếu là CEO, có lẽ nhiều người cũng sẽ không muốn trả lương cho một “Jeff” như vậy, mà chỉ cần mua thêm vài trợ lý Qira để chúng tự làm việc với nhau.

Trở lại thực tế, AI không vận hành hoàn hảo như trong quảng cáo. Bạn hãy thử nộp một bản báo cáo hoàn toàn do AI tạo cho sếp và chờ phản ứng từ cấp trên. AI hiện tại vẫn chưa thể thực thi mọi nhiệm vụ một cách hoàn hảo, không sai sót, trong khi con người chỉ việc ngồi vẽ nguệch ngoạc. Ngay cả những công ty công nghệ lớn như Amazon hay Microsoft cũng đã phải đối mặt với không ít giới hạn của AI trong triển khai thực tế.

Xét ở góc độ thực tiễn, quảng cáo dường như hứa hẹn điều mà trợ lý AI chưa thể đảm bảo. Còn nếu nhìn từ góc độ thông điệp, nó lại vô tình vẽ nên một lực lượng lao động thụ động, chỉ ngồi uống cà phê và để máy móc làm thay.

Dù đây chỉ là một quảng cáo cho ý tưởng sản phẩm – và Lenovo vốn nổi tiếng với những concept sáng tạo – nó vẫn đặt ra câu hỏi đáng suy nghĩ: ngành công nghệ thực sự đang hình dung tương lai của công việc như thế nào?

Doanh nghiệp cần kể những câu chuyện lớn để giữ giá cổ phiếu và thu hút đầu tư. Nhưng có lẽ vẫn còn nhiều cách thông minh hơn, thay vì vô tình gạt bỏ chính những con người mà họ kỳ vọng sẽ sử dụng sản phẩm của mình.