Mối đe dọa AI vô hình đang hiện diện đầy rẫy trên mạng mà bạn không hay biết

Chúng không xuất hiện tại các cuộc biểu tình hay đi bỏ phiếu, nhưng vẫn có thể tác động đến cả một nền dân chủ. Ngày càng nhiều nhà nghiên cứu lo ngại về những “nhân dạng” do AI điều khiển — trông và nói chuyện như người dùng bình thường — nhưng âm thầm dẫn dắt những gì con người nhìn thấy, chia sẻ và tin tưởng trên không gian mạng.

Một bài nghiên cứu đăng trên tạp chí Science mô tả cách các “bầy đàn” nhân dạng AI có thể len lỏi vào các cộng đồng thật, xây dựng uy tín theo thời gian và khéo léo điều hướng các cuộc thảo luận chính trị theo những hướng được nhắm sẵn, với tốc độ của máy móc. Điểm khác biệt lớn so với các mạng bot trước đây nằm ở khả năng phối hợp. Thay vì đăng cùng một nội dung rác hàng loạt, các tài khoản AI có thể liên tục phối hợp với nhau, học hỏi từ những gì thu hút tương tác, và giữ cho câu chuyện nhất quán trên hàng nghìn hồ sơ khác nhau, ngay cả khi từng tài khoản riêng lẻ bị xóa hoặc thay thế.

Đằng sau cơ chế vận hành của các mạng nhân dạng AI này là sự kết hợp giữa các mô hình ngôn ngữ lớn và hệ thống đa tác tử, cho phép một người điều khiển vận hành cả một “dàn nhân vật” AI với những tiếng nói khác nhau. Mỗi nhân dạng có thể giao tiếp bằng phong cách hơi khác, hiểu và viện dẫn các chuẩn mực của cộng đồng địa phương, đồng thời phản hồi rất nhanh trước các ý kiến phản biện. Chính điều này khiến việc nhận diện đây là hành vi thao túng trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Các “bầy đàn” AI cũng có thể tiến hành vô số thử nghiệm thông điệp trong thời gian ngắn, sau đó khuếch đại những phiên bản có khả năng thay đổi quan điểm người đọc hiệu quả nhất. Khi được thực hiện khéo léo, chúng có thể tạo ra cảm giác rằng “ai cũng đang nói điều này”, dù trên thực tế sự đồng thuận đó được dàn dựng một cách có chủ đích.

Dù các mạng nhân dạng AI quy mô lớn vẫn chưa xuất hiện đầy đủ, giới chuyên gia cho rằng đã có nhiều dấu hiệu cảnh báo sớm. Tiến sĩ Kevin Leyton-Brown, nhà khoa học máy tính tại Đại học British Columbia, chỉ ra rằng các video deepfake do AI tạo ra và những trang tin tức giả mạo đã tác động đáng kể đến các cuộc tranh luận liên quan đến bầu cử gần đây tại Mỹ, Đài Loan, Indonesia và Ấn Độ.

Bên cạnh đó, các tổ chức giám sát còn ghi nhận những mạng lưới thân Điện Kremlin đang tích cực “xả” nội dung lên internet nhằm làm ô nhiễm dữ liệu huấn luyện AI trong tương lai. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các hệ thống AI về lâu dài có thể bị định hình lệch lạc bởi chính nguồn dữ liệu bị thao túng này.

Theo tiến sĩ Leyton-Brown, các bầy đàn AI có khả năng làm nghiêng cán cân quyền lực trong các nền dân chủ. Ông cảnh báo rằng xã hội sẽ không thể giữ nguyên trạng khi những hệ thống như vậy trở nên phổ biến. Một hệ quả dễ thấy là sự suy giảm niềm tin đối với những tiếng nói xa lạ trên mạng xã hội, điều có thể vô tình trao thêm quyền lực cho người nổi tiếng và khiến các thông điệp mang tính tự phát từ cộng đồng khó lan tỏa hơn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng những kỳ bầu cử sắp tới có thể trở thành phép thử thực sự đầu tiên cho công nghệ này, đồng thời đặt ra câu hỏi cấp bách: liệu các chiến dịch gây ảnh hưởng được phối hợp bằng AI có bị phát hiện kịp thời hay không.