Xuất bản bằng AI ồ ạt tại Hàn Quốc gây tranh cãi: Chất lượng, lưu chiểu và tương lai ngành sách

“Nghe vậy, Calypso run lên vì tức giận. ‘Tôi bực mình lắm rồi!’”

Đây là một trích đoạn trong cuốn sách do một nhà xuất bản Hàn Quốc sử dụng trí tuệ nhân tạo để dịch sử thi Hy Lạp cổ đại The Odyssey . Khi những tiếng lóng hiện đại như “Tôi bực mình lắm rồi”, “Không phải việc của tôi” hay “Thì sao chứ” xuất hiện trong câu chuyện về hành trình của Odysseus — anh hùng trong cuộc chiến thành Troy — nhiều độc giả cho rằng điều đó làm tổn hại đến sự trang nghiêm và linh hồn của một tác phẩm kinh điển.

Khi xu hướng xuất bản bằng AI ngày càng phổ biến, cuộc tranh luận về chất lượng cũng nóng lên. Một bộ phận độc giả kêu gọi loại bỏ “những cuốn sách AI chất lượng thấp, chưa được kiểm chứng” khỏi thị trường. Trong khi đó, phía ngành xuất bản phản biện rằng đây là xu hướng khó tránh khỏi xét về hiệu quả và tiết giảm chi phí; vấn đề cốt lõi không nằm ở công nghệ, mà ở khâu biên tập và kiểm duyệt.

Bùng nổ xuất bản AI và tranh cãi quanh hệ thống lưu chiểu

Trong ngành xuất bản Hàn Quốc nói chung, số lượng nhà xuất bản “sản xuất hàng loạt” sách bằng AI đang tăng nhanh. Luminary Books — một đơn vị tiêu biểu — được cho là phát hành tới 9.000 e-book mỗi năm nhờ AI. Danh mục trải dài từ sách kinh tế như Basic Candlestick Charts for Stock Investing đến sách khoa học xã hội như Life Science for Teens hay Niccolò Machiavelli Aphorisms .

Tác giả thường được ghi chung chung là “Nhóm biên tập giáo dục Luminary Books” hay “Nhóm biên tập tài chính Luminary Books”. Phần thông tin sản phẩm cũng nêu rõ sách được tạo ra với sự hỗ trợ của AI.

Không chỉ Luminary Books, hiện có ít nhất bảy nhà xuất bản công khai việc sử dụng AI. Tuy nhiên, giới trong ngành tin rằng con số thực tế cao hơn nhiều nếu tính cả những đơn vị dùng AI như công cụ phụ trợ hoặc không công bố.

Vấn đề nằm ở chỗ chất lượng chưa đáp ứng kỳ vọng độc giả. Bản dịch The Odyssey gây tranh cãi chứa đầy tiếng lóng như “Seubuljae” (viết tắt tiếng Hàn mang nghĩa “tai họa tự chuốc lấy”) hay cụm “What on earth 129” (ý chỉ “Chuyện gì đang xảy ra vậy?”). Ngay từ lời tựa đã xuất hiện câu văn gượng gạo, thiếu tự nhiên.

Một số ý kiến nghi ngờ việc xuất bản hàng loạt bằng AI có thể nhằm tận dụng “hệ thống lưu chiểu pháp định”. Theo luật, những đơn vị như National Assembly Library of Korea và National Library of Korea phải thu thập các ấn phẩm xuất bản trong nước và trả cho nhà xuất bản giá bìa của một bản. Năm ngoái, Thư viện Quốc gia Hàn Quốc đã quyết định loại 395 e-book do Luminary Books nộp lưu chiểu.

Các nhà xuất bản bị chỉ trích cho rằng họ đang bị đối xử thiếu công bằng. Đại diện đơn vị phát hành bản dịch The Odyssey nói rằng AI chỉ được dùng trong khâu dịch, còn sách vẫn được con người rà soát trước khi phát hành. Người này cho biết việc đưa tiếng lóng vào là có chủ đích nhằm thu hẹp khoảng cách thế hệ. Đồng thời, họ thừa nhận cuốn sách gây tranh cãi sử dụng phiên bản AI cũ; các bản dịch bằng phiên bản mới nhất, theo họ, “gần như không thể phân biệt với bản dịch do con người thực hiện”.

Luminary Books cũng tuyên bố chưa từng nhận được “dù chỉ 1 won” tiền bồi hoàn thông qua lưu chiểu, và cho biết họ chỉ nộp lưu chiểu một số đầu sách để tránh rủi ro pháp lý nếu không hoàn thành nghĩa vụ. Công ty cho hay đã ngừng nộp lưu chiểu từ tháng 9 năm ngoái.

“Biện pháp bất đắc dĩ” trong bối cảnh khủng hoảng xuất bản

Một số ý kiến cho rằng việc sử dụng AI là khó tránh khi thị trường xuất bản thu hẹp. Theo dữ liệu công bố qua hệ thống DART của Financial Supervisory Service, tổng doanh thu năm 2024 của 71 nhà xuất bản công khai báo cáo đạt 4.8911 nghìn tỷ won — giảm gần 500 tỷ won so với 5.3836 nghìn tỷ won cách đây 5 năm. Tình hình của các nhà xuất bản nhỏ được cho là còn khó khăn hơn.

Trong bối cảnh đó, thuê dịch giả cho một cuốn sách thường tốn tối thiểu 2–3 triệu won. Trong khi đó, sử dụng AI chỉ cần trả phí thuê bao hằng năm ở mức vài chục nghìn won.

AI cũng trở thành công cụ mở rộng nguồn thu. Theo luật Hàn Quốc, 70 năm sau khi tác giả qua đời, tác phẩm được tự do xuất bản mà không vướng bản quyền. Vì vậy, văn học cổ điển của các tác giả quá cố lâu năm trở thành mục tiêu chính cho các bản dịch bằng AI. Nhà xuất bản phát hành bản The Odyssey gây tranh cãi trước đây vốn tập trung vào sách học thuật.

Khi AI đã thâm nhập sâu vào thị trường — đến mức nhà văn Hwang Seok-young thừa nhận đã sử dụng ChatGPT cho một tác phẩm gần đây — vấn đề kiểm soát chất lượng được dự báo sẽ ngày càng quan trọng.

Giáo sư xã hội học Lee Byung-hoon của Đại học Chung-Ang nhận định rằng, bất kể quan điểm cá nhân ra sao, số lượng tác phẩm như kịch và tiểu thuyết có sử dụng AI sẽ tiếp tục tăng. Theo ông, một giải pháp có thể là xây dựng quy chuẩn buộc nhà sản xuất nội dung công khai mức độ sử dụng AI trong quá trình sáng tác.