Cựu kỹ sư Microsoft lý giải mẹo khởi động lại Windows “thần tốc” ngày xưa: thú vị nhưng đầy lỗi

Nếu là người dùng Windows lâu năm, có lẽ bạn từng để ý một hiện tượng khá lạ: giữ phím Shift khi khởi động lại Windows không tạo ra một lần reboot “lạnh” hoàn chỉnh, mà hệ thống sẽ xử lý theo cách hơi khác thường.

Với những ai chưa biết, khi giữ phím Shift trong lúc restart Windows 95, hệ điều hành sẽ không reset toàn bộ phần cứng như thông thường. Thay vào đó, Windows hiển thị dòng “Windows is restarting” và cố gắng thực hiện một dạng khởi động lại nhanh. Xét theo một nghĩa nào đó, cơ chế này khá giống với Fast Startup – tính năng mà Microsoft phải đến Windows 8 mới chính thức giới thiệu. Ngày nay, nếu thử Shift + Restart trên Windows 10 hoặc 11, người dùng sẽ được đưa thẳng vào Windows Recovery Environment (WinRE).

Lập trình viên kỳ cựu của Microsoft, Raymond Chen, mới đây đã giải thích chi tiết cơ chế này trong bài viết trên blog The Old New Thing . Theo Chen, hành vi trên bắt nguồn từ hàm ExitWindows 16-bit khi nó nhận tham số EW_RESTARTWINDOWS.

Về cơ bản, ExitWindows là một hàm cũ dùng để đăng xuất người dùng Windows, còn tham số EW_RESTARTWINDOWS – đúng như tên gọi – yêu cầu hệ thống khởi động lại. Khi được kích hoạt, trình tự tắt máy sẽ bắt đầu từ kernel Windows 16-bit, tiếp theo là trình quản lý bộ nhớ ảo 32-bit, và cuối cùng CPU quay trở về real mode.

Sau bước này, quyền điều khiển được trả lại cho chương trình khởi động win.com, kèm theo một tín hiệu đặc biệt có thể hiểu nôm na là: “Bạn có thể khởi động lại Windows ở chế độ protected mode giúp tôi không?” . Nhận được yêu cầu này, win.com sẽ hiển thị thông báo “Please wait while Windows restarts…” và cố gắng khởi chạy lại Windows mà không cần reboot toàn bộ hệ thống.

Win.com, real mode và protected mode là gì?

Chen giải thích thêm rằng win.com chính là file thực thi dùng để nạp các phiên bản Windows chạy trên DOS, điển hình như Windows 95. Trong khi đó, real mode Windows là thiết kế rất sớm, nhắm tới các PC có cấu hình cực thấp, chỉ khoảng 192 KB RAM và sử dụng đĩa mềm. Ngược lại, protected mode Windows mới là “Windows đầy đủ”, với bảo vệ bộ nhớ, giao diện đồ họa và các tính năng hiện đại hơn.

Theo thiết kế, các file .com sẽ chiếm toàn bộ bộ nhớ thông thường khi khởi chạy. Tuy nhiên, win.com có một điểm đặc biệt: nó sẽ giải phóng phần bộ nhớ không cần thiết để tạo ra một khối bộ nhớ liền mạch đủ lớn cho Windows protected mode. Nếu bộ nhớ này không bị phân mảnh, quá trình khởi động lại nhanh sẽ thành công. Nhưng nếu trước đó có chương trình khác làm phân mảnh bộ nhớ, win.com buộc phải quay về phương án reboot đầy đủ.

Trong trường hợp thuận lợi, win.com sẽ tái tạo trình quản lý máy ảo, khởi chạy giao diện đồ họa, và mang lại cho người dùng cảm giác như Windows vừa “khởi động lại chớp nhoáng”.

Thú vị, nhưng không hề hoàn hảo

Dù thông minh và đi trước thời đại, cơ chế này không hề ổn định tuyệt đối. Raymond Chen cho biết một số người dùng phản ánh rằng thực hiện fast restart hai lần liên tiếp có thể khiến hệ thống bị crash, trong khi những người khác lại dùng được nhiều lần mà không gặp sự cố.

Nguyên nhân nhiều khả năng nằm ở driver thiết bị. Một số driver không được reset đúng cách, để lại vùng nhớ bị lỗi, và chỉ bộc lộ vấn đề trong quá trình shutdown. Đây cũng là lý do vì sao Microsoft dần loại bỏ những “mẹo” ẩn kiểu này khi Windows ngày càng hướng tới độ ổn định, bảo mật và khả năng kiểm soát cao hơn.