Bạn muốn dùng thử Linux? Cứ cài Ubuntu hoặc Fedora là đủ cho người mới

Thế giới Linux desktop có hàng chục bản phân phối khác nhau, và cũng có ngần ấy ý kiến trái chiều về việc distro nào phù hợp nhất cho người mới, chơi game, máy yếu hay làm việc văn phòng. Điều đó rất dễ khiến người mới cảm thấy… rối não. Vì vậy, lời khuyên đơn giản của tôi là: hãy bắt đầu với Ubuntu hoặc Fedora.

Bạn có thể đã nghe rằng CachyOS cho hiệu năng tốt nhất, Linux Mint thân thiện với người mới, Zorin OS phù hợp cho người chuyển từ Windows, hay Bazzite sinh ra để chơi game. Những dự án đó đều rất tốt, nhưng chính sự đa dạng quá mức này lại khiến câu hỏi “làm sao để rời Windows” trở nên phức tạp không cần thiết. Linux đúng là “đa dạng vô hạn”, nhưng với người mới, quá nhiều lựa chọn lại là rào cản.

Nếu bạn muốn thử Linux trên máy tính để bàn, hãy tạm thời bỏ qua các cuộc tranh luận trên mạng và chọn thẳng Ubuntu Desktop hoặc Fedora Workstation. Sau này, khi đã quen và muốn cá nhân hóa sâu hơn, lúc đó distro hopping cũng chưa muộn.

Vì sao nên chọn Ubuntu?

Ubuntu Desktop có thể xem là bản phân phối Linux “mặc định” đối với nhiều người. Đây là hệ điều hành Linux đa dụng, sử dụng môi trường desktop GNOME được Canonical tinh chỉnh, đi kèm nhiều ứng dụng hệ thống quen thuộc.i. Ubuntu dễ cài, kho phần mềm phong phú và hoạt động ổn định trên hầu hết phần cứng hiện đại.

Một điểm mạnh lớn của Ubuntu là chu kỳ phát hành rõ ràng và hỗ trợ dài hạn. Nếu bạn thích cái mới, Ubuntu có bản cập nhật lớn mỗi 6 tháng (thường vào tháng 4 và tháng 10). Nếu bạn ưu tiên sự ổn định, chỉ cần dùng các bản LTS, bạn gần như không phải lo chuyện nâng cấp trong nhiều năm.

Ubuntu được Canonical hậu thuẫn thương mại, và hiện đã được cài sẵn trên nhiều máy từ Dell, HP, Lenovo, Alienware… Điều đó đồng nghĩa với việc hệ điều hành này buộc phải ổn định, bảo mật và đáng tin cậy để đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp. Dù Canonical không phải lúc nào cũng đưa ra quyết định hoàn hảo, Ubuntu vẫn là lựa chọn an tâm hơn so với những distro do các nhóm nhỏ duy trì.

Nếu không thích giao diện GNOME mặc định, bạn có thể thử các biến thể chính thức. Trong đó, Kubuntu là lựa chọn đáng chú ý nhất, sử dụng KDE Plasma với thanh taskbar và menu ứng dụng mang phong cách giống Windows hơn.

Nếu dùng Ubuntu (hoặc các bản “flavor”), bạn nên cài thêm Flatpak và Flathub để mở rộng kho ứng dụng. Nếu chơi game, hãy tải Steam từ trang chính thức của Valve, vì bản Steam trong kho ứng dụng Ubuntu là Snap và chưa được Valve hỗ trợ đầy đủ.

Fedora: lựa chọn sạch sẽ, hiện đại

Lựa chọn rất tốt khác cho người mới là Fedora Workstation. Fedora cũng dùng GNOME giống Ubuntu, nhưng ít chỉnh sửa hơn, mang lại cảm giác “thuần GNOME” hơn. Giao diện gọn gàng, hiện đại, hỗ trợ phần cứng tốt và có gần như đầy đủ phần mềm tương tự Ubuntu.

Fedora tồn tại từ năm 2003 và được Red Hat bảo trợ, đồng thời là nền tảng cho Red Hat Enterprise Linux. Đây là dự án lâu đời, ổn định và chú trọng bảo mật. Tuy nhiên, Fedora không có bản LTS, mỗi bản phát hành chỉ được hỗ trợ khoảng 13 tháng, với chu kỳ cập nhật 6 tháng/lần.

Nếu không thích GNOME, Fedora có các bản Spin chính thức, thay đổi môi trường desktop và một số ứng dụng. Fedora KDE Spin là lựa chọn rất hợp lý cho người quen dùng Windows, nhờ giao diện taskbar và menu quen thuộc.

Với những người “dễ làm hỏng hệ thống” (hoặc muốn sự an toàn tuyệt đối), Fedora Silverblue là lựa chọn đáng cân nhắc. Đây là hệ thống immutable (bất biến), ứng dụng được sandbox, hệ thống nền được bảo vệ. Nếu cập nhật lỗi, Fedora chỉ cần rollback về trạng thái cũ – giống cách Android hay Chromebook hoạt động.

Ubuntu và Fedora được khuyến nghị vì đây là distro đa dụng, được kiểm thử kỹ và hỗ trợ rất tốt. Cả hai đều đáp ứng tốt làm việc, giải trí, chơi game, duyệt web và xem nội dung đa phương tiện. Với đa số người dùng, chúng sẽ “cứ thế mà chạy”.

Sau một thời gian sử dụng, nếu bạn không thích GNOME hoặc muốn trải nghiệm khác, lúc đó việc thử các distro khác sẽ dễ hơn nhiều. Khi đã quen Linux, bạn sẽ biết mình cần gì và nên chọn hướng nào.

Tin vui là hiện nay, chuyển distro Linux dễ hơn rất nhiều so với việc chuyển từ Windows sang Linux. Nhờ Flatpak và Flathub, phần lớn ứng dụng phổ biến đều dùng được trên mọi distro, không còn cảnh “ứng dụng này chỉ có trên Ubuntu” như trước đây.

Kết luận: nếu bạn là người mới với Linux, cứ chọn Ubuntu hoặc Fedora, rồi từ đó khám phá tiếp.